Connect with us

بی بی سی پښتو

افغانو مېرمنو ‘د خپل کلتور او دودیزو کالیو په ملاتړ’ انلاین کمپاین پیل کړی

خپور شوی

د

(Last Updated On: وږی ۲۴, ۱۴۰۰)

تېره اوونۍ کابل کې د طالبانو لخوا د ښځو لپاره د یوې جوړې شوې غونډې انځورونو پر خواله رسنیو د افغان مېرمنو د کالیو او کلتور په اړه بحثونه را وپارول.

په دې انځورونو کې ښکاري چې لسګونه ښځې په یوه تالار کې راټولې دي، مخونه یې په تور نقاب او لاسونه یې دستکالو کې پټ دي او ان سترګې یې هم نه ښکاري.

پر خواله رسنیو یو شمېر کسانو د دې انځورونه په غبرګونه کې وویل، د دې ښځو لباس له افغاني کلتور او کالیو سره هېڅ تړاو نه لري او دا بهرنی کلتور دی چې پر افغانانو ور تپل کېږي.

ګڼ شمېر افغانو مېرمنو او نجونو د #DoNotTouchMyClothes او #AfghanistanCulture له هشټګونو سره دې کمپاین کې د خپلو رنګینو دودیزو کالیو تصویرونه خپاره کړي دي.

د بي بي سي خبریالې سودابه حیدري له یو شمېر هغو افغانو ښځو سره خبرې کړې چې دا کمپاین یې پیل کړی دی.

که په ګوګل لټون کې د (افغان دودیزو جامو) لټون وکړئ، بې شمېر رنګین افغان ښځینه کالیو تصویرونه مو مخې ته راځي، چې هر یو یې ځانګړې ښکلا لري.

د ورېښمو او زرتارو له ښایسته لاسي کار سره سره له کوچنیو هندارو ډک ګرېوانونه، لستوڼي، مټګلان او ښایسته اوبدل شوې لمنې وینو چې د اتڼ پر مهال یې ښکلا نوره برالا کېږي.

د افغانستان بېلا بېلو سیمو ښځو د خپلې سیمې دودیز کالي او ان ښایستوکې رنګینۍ خولۍ هم په دې تصویرونو کې ښکاره کړې دي.

دې کالیو ته ورته کالي په تېرو شلو کلونو کې افغان نجونو پوهنتونونو یا دفترونو ته د تلو پر مهال هم اغوستل، خو ځینو مواردو کې یې د دودیز پرتوګ پر ځای جینز پتلون هم اغوست یا یې ټیکري له ټول ځانه د تاوولو پر ځای یوازې پر سر او اوږو اغوستل.

بل لور په کابل کې د ښځو یوه لاریون تازه تصویرونه له دې حالت سره متضاد ښکاري. په دې لاریون کې ښځې داسې حال کې لیدل کېږي چې له سره تر پښو او لاسونو په تور رنګه عبایا کې پټې دي.

Afghan students listen to women speakers prior to a pro-Taliban rally outside the Shaheed Rabbani Education University in Kabul on 11 September 2021

EPA
د ېالبانو په پلوۍ یوه غونډه کې افغان ښځینه محصلینو تور رنګه عبایاوې اغوستې وې

د دې لاریون په یوه ویډیويي کليپ کې لاریون کوونکې ښځې وايي چې سینګار کوونکې او عصري جامې اغوستونکې ښځې “د مسلمانو افغان ښځو استازیتوب نه کوي”.

دوی دغه راز وايي: “موږ داسې حقوق نه غواړو چې د بهرنیانو دي او له شریعت سره په ټکر کې دي”.

بل لور ته د نړۍ په لر او بر کې مېشتو افغان ښځو په دې هکله چټک غبرګون څرګند کړ.

په افغانستان کې د امریکايي پوهنتون مخکینۍ پروفیسرې ډاکټر بهار جلالي د افغاني کتلور او کالیو په ملاتړ د کمپاین پیلولو په اړه ویلي: “اندېښنه مې دا ده چې د افغانستان پېژندګلوي او خپلواکي له خطر سره مخامخ دي”.

نوموړې په زرغون رنګه کالیو کې خپل تصویر خپور کړی او له نورو یې هم غوښتي چې خپل تصویرونه خپاره کړي او (د افغانستان رښتینې څېره وښيي.)

اغلې جلالي وايي، غواړي نړۍ ته وښيي چې د طالبانو په پلویتوب ترسره شوي لاریون کې د ښځو اغوستي کالي افغاني کلتور نه دی، د افغانانو پېژندګلوي نه ده.

د افغانستان هره برخه خپل دودیز کالي لري، خو یو څه چې د ټولو ګډ دود، دستور دی، په کالیو کې د هندارو، ځونډیو، او لاسي کار پریماني ده. دغه راز افغانې ښځې په دې هکله یوه خوله دي چې د دوی کالي د دوی پېژندګلوي ده.

په کالفورنیا کې مېشته افغان فعاله سپوږمۍ مسید په دې هکله لیکلي: “دا زموږ اصیلې جامې دي. افغانانې همداسې رنګین او عصري کالي اغوندي. توره بورقه هېڅکله د افغان کلتور برخه نه وه”.

https://twitter.com/spozhmey/status/1437022301069922305


اغلې مسېد زیاتوي: “له پېړیو راهیسې زموږ هېواد یو اسلامي مملکت و او زموږ اناګانو له خپل دود سره سم عصري کالي اغوستل.

دوی هېڅکله اودي (چادرۍ) یا عربي تور رنګه برقه نه ده اغوستې. زموږ دودیزې جامې زموږ د بډایه پنځه زره کلن تاریخ استازیتوب کوي، او پرې هر افغان ویاړي چې دوی څوک دي”.

افغان ښځو په کابل کې یوه غونډه کې له طالبانو د خپلو حقونو غوښتنه وکړه.

EPA
افغان ښځو په کابل کې یوه غونډه کې له طالبانو د خپلو حقونو غوښتنه وکړه.

بل لور ته د هېواد په ډېرو محافظه کاره ټولنو کې هم خلک وايي، د مخ پټولو نقاب یې نه په دود کې شامل دی او نه یې هم کله د خپلو ښځو پر مخ لیدلی.

۳۷ کلنه افغانه څېړونکې لیمه حلیمه د پیوند نومي سازمان، چې د ښځو پر مسایلو تمرکز لري، سره کار کوي.

نوموړې دې لړ کې وايي: “ما ځکه دا تصویر خپور کړ، چې موږ افغانې ښځې یو، موږ خپل کلتوري جامې په ویاړ سره اغوندو او موږ فکر کوو، چې زموږ پېژندګلوي یو ترهګره ډله نه شي تشریح کولای. زموږ کلتور تیاره نه دی، یوازې تور او سپین نه دی ـ دا رنګین دی او ښکلا لري، هنر پکې دی او پېژندګلوي لري”.


یوه بله افغان مېرمن اغلې احمد چې تېر شل کاله یې افغانستان کې فعالیت کړی وايي، ښځو د کالیو انتخاب په لړ کې حق درلود: “مور مې یو لوی ټیکری پرسراوه، ځینو بیا یو څه لنډ ټیکري اغوستل، خو ښځو د خپلو کالیو انتخاب حق درلود”.

نوموړې د طالبانو په پلویتوب لاریون ته په اشارې سره زیاتوي: “موږ افغانانې یو او موږ داسې هېڅ جامې نه دي لیدلي چې سترګې او لاسونه دي هم په تور رنګه ټوکر کې نغښتي وي، دا داسې ښکاري چې د همدې نندارې لپاره چمتو شوي کالي وو”.

پراګ مېشته افغانه خبریاله ملالۍ بشیر د دې ټویټر کمپاین یوه بله ګډونواله ده. دا هم په افغاني دودیزو کالیو کې غواړي “نړۍ ته د افغان کلتور ښکلا وښيي”.

اغلې بشیر وايي په خپل کلي کې یې (چې د کورنۍ امنیت خوندیتوب له کبله یې نوم نه یادېږي) هېڅکله نه تور رنګه او نه هم اودي (اسماني) رنګه بورقه لیدلې، بلکې ټولې ښځې دودیز کالي اغوندي.

نوموړې وايي: “دا وروستیو کې پر افغان ښځو فشار ډېر شوی چې یا داسې جامې واغوندي چې ټول ځان یې پکې پټ وي او یا له عام محضره پناه شي. ما خپل تصویر خپور کړ او هغه انځور مې خپور کړ، چې په دودیزو جامو کې افغان ښځې د اتڼ په حال کې په کې وینو”.

https://twitter.com/MalaliBashir/status/1382773687280140295


طالبان وايي، له شرعي قوانینو سره سم ښځې کولای شي زدکړې وکړي او کار وکړي، خو ځینې افغانې مېرمنې اندېښنه لري چې ښایي دا ډله د کالیو برخه کې سخت شرایط پلي کړ

ځینې افغان ښځو وار له مخه دغه ډول کالي اغوستي او (چادرۍ) بېرته دود شوې دي، چې کابل او ځینې نورو ښارونو کې ښځې پکې لیدل کېږي.

د طالبانو سرپرسته کابینه کې د لوړو زدکړو وزیر عبدالباقي حقاني وايي، پوهنتونونه به جلا – جلا شي او ښځینه محصلانې به لازمي ټیکري پر سروي، خو نوموړي په دې هکله جزیات نه دي ورکړي، چې د مخ پټولو شرط پکې شته او که نه.ي.

Advertisement

بی بی سی پښتو

بې پولې خبریالان: افغانستان کې رسنۍ تاو تریخوالي او جبري سانسور سره مخ دي

Published

on

(Last Updated On: سلواغه ۱۷, ۱۴۰۰)
Photographers and cameramen

AFP

د بې پولې خبریالانو ټولنه وايي افغانستان کې د طالبانو بيا واکمنېدو له مهاله راهيسې تر اوسه د خبریالانو د نیول کېدو ۵۰ پېښې ثبت شوې دي.

دغه اداره وايي خبريالانو سره تاوتريخوالى شوى، ګواښل شوي او ورته ويل شوي چې کوم خبر باید خپور کړي او کوم باید خپور نه کړي.

دغې ادارې په خپل رپوټ کې دا د خبر یالانو په چارو کې د طالبانو استخباراتي ادارې بربنډه لاس وهنه او د رسنیزو قوانینو خلاف کړنه بللې ده.

بې پولې خبریالان وايي، تېرو دوو میاشتو کې د خبریالانو نیولو او ځورونې پېښې لا ډېرې وې.

پخپلسري ډول د اریانا نیوز خبریال اسلم حجاب او د سیاسي خپرونو چلوونکی وارث حسرت د سلواغې پر ۱۱ مه نیول شوي وو او د ۴۸ ساعتونو لپاره بندیان وو.

دا د خبریالانو نیولو وروستۍ پېښه وه.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو استازولۍ یوناما په دې هکله ویلي و، طالبان باید د افغانانو حقونو ته درناوی وکړي او د اریانا نیوز شخصي ټلویزیون د دوو نیول شویو خبریالانو په هکله ولس ته ووايي چې ولې یې نیولي دي.

بل لور د بې پولې خبریالانو رپوټ کې ویل شوي، د طالبانو استخباراتو ۵۳ ریاست دې پېښو کې مخامخ ښکېل دی، دوی خبریالانو ته د خبرونو او ان خپرونو لپاره د مېلمنو په انتخاب کې لاسوهنه کوي.

د بې پولې خبریالانو ټولنه کې د ایران او افغانستان څانګې مشر رضا معیني وايي، د خبریالانو ګواښل او ځورول د منلو وړ نه دي او هغوی باید د نیول کېدو له ډاره پرته خپلو چارو ته دوام ورکړي.

د خبریالانونړیوال فدراسیون هم تېره ورځ د طالبانو له لوري د خبریالانو نیول او ځورونه غندلې او په وینا یې دغه ډله باید پخپله وینا کې د بیان ازادۍ درناوی وکړي.

طالبانو په دې هکله تر اوسه غبرګون نه دی څرګند کړی، خو مخکې یې ویلي، خبریالان کولای شي خپلو چارو ته دوام ورکړي، خو اسلامي اصولو ته باید پاملرنه وشي.

د ښځینه فعالانو نیول کېدو پېښې

.

Getty Images

دا په داسې حال کې ده چې د بښنې نړيوالې ادارې امنيستي انټرنېشنل هم پر طالبانو غږ کړى چې په سملاسي ډول دې د هغو ښځو او نجونو پر وړاندې له تاوتريخوالي لاس واخلي چې د خپلو حقونو لپاره په سوله ييز ډول احتجاج کوي.

په دا وروستیو کې شپږ ښځې په کابل کې وسله والو کسانو له ځان سره بیولې دي.

د یوې نیول شوې نجلۍ تمنا پریاني خور شګوفه وايي، له طالبانو غواړم، چې لطفاً زما خویندې پرېږدئ، تاسې ولې د نړیوالو غوښتنو ته ځواب نه وایاست؟

د بښنې نړیوال سازمان هم په ورته مهال له طالبانو غوښتي چې بشري حقونو ته درناوی وکړي.

د دې سازمان یوه څېړونکي زمان سلطانی بي بي سي ته وویل:

طالبان باید سملاسي غیر قانوني نیونې ودروي او هغه کسان چې په غیر قانوني ډول نیول شوي دي، باید له قید او شرط پرته خوشي شي. موږ دا وروستیو کې د جبري بې درکه کېدو او نیول کېدو شاهدان وو.

طالبان د ښځو نیولو پېښو کې لاس لرل ردوي، خو وايي، پلټنې کوي.

د طالبانو ویاند یوه مرسیتال انعام الله سمنګاني بي بي سي ته وویل:

موږ په پرلپسې ډول له امنیتي ارګانونو سره اړیکه کې یو. تر اوسه پورې دې لړ کې له موږ سره کوم معلومات نه دي شریک شوي. ښايي امنیتي ارګانونه به هم تر اوسه کوم معلومات نه لري. موږ ته یوازې همدومره ویل شوي دي، چې زموږ هڅې روانې دي.

د بشري حقونو سرغړونو دا پېښې داسې مهال کېږي چې د طالبانو بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي د فرانسې له خبري اژانس سره یوه تازه مرکه کې ویلي، له نړیوالې ټولنې سره یې اړیکي په ښه کېدو دي او نژدې ده، چې حکومت یې په رسمیت وپېژندل شي.

بل لور نړیواله ټولنه وایي، تر هغو چې طالبان بشري حقونو او په ځانګړې توګه د ښځو حقونو ته درناوي و نه کړي، حکومت به یې په رسمیت و نه پېژندل شي.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

اروپايي پارلمان مرستياله: بشري حقونو ته له پام پرته د طالبانو رسميت پېژندنه به شونې نه وي

Published

on

(Last Updated On: سلواغه ۱۳, ۱۴۰۰)
.

Getty Images

د بېلجيم پلازمېنه بروکسل کې د افغان ښځو په تړاو د اروپايي پارلمان له خوا جوړې شوې ځانګړې ناستې پر دويمه ورځ يو شمېر افغان ښځینه فعالانو وویل، چې له افغانستان سره مرستې د طالبانو د حکومت رسیمت پېژندلو له مسلې جلا دي.

يو شمېر مشهورې افغان مېرمنې چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته له هېواده وتلې وې د اروپا پارلمان کې د دغه هېواد د ښځو وضعيت بيا کتنې او له طالبانو څخه د نړيوالې ټولنې د غوښتنو د څرګندولو په موخه راټولې شوې وې.

په همدې حال د اروپا پارلمان يوې مرستيالې هيډي هوټالا بي بي سي ته وويل، “تر هغه چې طالبان وګړي ځوروي، ښځې چې د ټولنې نيمی برخه ده څنډې ته کړې او د نجونو د زدکړو مخنيوی کوی، د دې امکان لږ دی چې اروپايي ټولنه دې د طالبانو حکومت د رسميت پېژندلو پر لور ګام واخلي”.

نوموړې زياته کړه چې د غونډې ګډونوالو هم د طالبانو په رسميت نه پېژندلو ټينګار وکړ.

د افغانستان د بشري حقونو پخوانۍ مشره شهرزاد اکبر وايي، “د بشري مرستو برابرول او د طالبانو په رسميت پېژندل يو له بل سره بايد تړاو ونلري”.

نوموړې چې په دې غونډه کې برخه اخيستې وه له بي بی سي سره په خبرو کې وويل، “افغانستان لپاره د بشري مرستو برابرول او د هېواد بانکي سيستم پيلول د طالبانو په رسميت پېژندلو ته اړتيا نه لري”.

نوموړې زياته کړه چې “نړيوالې ټولنې ته د دوی پيغام دا و چې تر هغې چې جنسيتي توپير، د خبريالانو ځورونه، توپيري چلن دوام ولري طالبان په رسميت مه پېژنئ، دا ډله د افغانستان د خلکو استازيتوب نشي کولی”.

د افغانستان د پخواني حکومت د سولې وزارت وياندې ناجيه انوري هم بي بي سي ته وويل، “نړۍ له تېرو شلو کلونو راهيسې له افغانستان سره په دې شرط مرسته کوله چې د ښځو حقونو ته درناوی ولري”.

اغلې انوري وويل، “نړۍ بايد د افغانستان په اړه لا ډېر فکر وکړي او له تېرو درسونو زدکړه وکړي او وګوري چې په کوم ځای کې تېروتنه شوې”.

افغان سندرغاړې اريانا سعيد هم وويل، “دا زما لپاره ارزښت لري د هغو ښځو غږ شم چې اوس اوزا نشي اوچتولی”.

نوموړې وويل چې “افغان ښځې اوس د طالبانو پر وړاندې د بنديانو په څېر دي چې د زدکړې او کار اجازه نه لري”.

اغلې سعيد زياته کړه، “د حل لاره دا ده چې نړيواله ټولنه د طالبانو له لارې له خلکو سره د مرستې لپاره لار ومومي”.

د دې غونډو تر څنګ په ورته مهال د افغان ښځو لپاره روزنیز ورکشاپونه هم په پام کې نیول شوي وو، چې د افغانستان ملي شورا پخوانۍ ښځینه غړې به هم پکې ګډون درلود.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

افغانستان: یو شمېر دولتي پوهنتونونه پرانیستل شوي او ښځینه زدکوونکو ته د ورتګ اجازه ورکړل شوې

Published

on

(Last Updated On: سلواغه ۱۳, ۱۴۰۰)
افغانستان

Getty Images
ارشیف تصویر

په افغانستان کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته یو شمېر دولتي پوهنتونه لومړی ځل پرانیستل شوي او نجونو ته اجازه ورکړل شوې، چې ټولګیو ته ستنې شي.

د رویټرز خبري اژانس په رپوټ کې ویل شوي، د دې تر څنګ طالبان وايي، نجونې او هلکان به ځانګړي ټولګي ولري او د نصاب کتابونه به له اسلامي اصولو سره سم وي.

ملګرو ملتونو د نجونو لپاره د پوهنتونونو دروازو پرانیستل کېدو هرکلی کړی دی.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو عمومي منشي ځانګړې استازې دیبورالاینز په یوه ټویټر پیغام کې ویلي: راځي په ټول افغانستان کې پوهنتونو ته د ښځینه او نارینه زدکوونکو ستنېدو ملاتړ وکړو، په (دې) ملاتړ کې د سکالرشپونو پرواګرام او له ښځینه او نارینه استادانو سره روان ملاتړ هم شامل دی.

https://twitter.com/DeborahLyonsUN/status/1488793136553943045

په پام کې ده، نور پوهنتونونه به هم د روانې میاشتې وروستیو کې پرانیستل شي، خو د نجونو لپاره د متوسطه ښوونځیو دروازې لا هم تړلې دي.

د یادونې ده، چې د افغانستان په خصوصي پوهنتونونو کې له تېرو نژدې شپږ میاشتو راهیسې د طالبانو حکومت له لار ښوونې سره سم نجونو او هلکانو د ټولګیو په ځانګړیو برخو کې زدکړې ترلاسه کولې.

د طالبانو د لوړو زدکړو وزارت چارسمبالي وزیر عبدالباقي حقاني تېره اونۍ په يوه ويډيويي پیغام کې اعلان وکړ چې په ګرمو سيمو کې به دولتي پوهنتونونه د سلواغې پر ۱۳ نېټه پرانيستل شي.

د ښاغلي حقاني په وينا په سړو سيمو کې به بیا پوهنتونونه د کب پر اوومه نېټه پرانيستل کېږي.

د افغانستان خصوصي پوهنتونونو کې له تېرو شپږ میاشتو راهیسې نجونو هم زدکړې کولې.

EPA
د افغانستان خصوصي پوهنتونونو کې له تېرو شپږ میاشتو راهیسې نجونو هم زدکړې کولې.

افغانستان کې له تېرو څو میاشتو راهیسې کابو ټول دولتي پوهنتونونه تړل شوي وو او داسې اندېښنې راټوکېدلې وې چې ښایي د محصلینو درسي کال ضایع شي.

طالبان وايي، تعلیمي ادارو ته د نجونو له تلو سره مخالفت نه کوي، خو دوی باید بشپړ اسلامي حجاب وکړي، د نجونو او هلکانو ټولګي ځانګړي وي او درسي کتابونه باید د اسلامي اصولو له معیار سره سم وي.

دا پوهنتونونه د لویدیځوالو او طالبانو تر منځ ناروې کې له مخامخ خبرو یوه اونۍ وروسته پرانیستل کېږي.

په ناروې غونډه کې له طالبانو غوښتل شوي وو چې د ښځو حقونو ته درناوی وکړي.

Continue Reading

Trending

Copyright © 2022 Ariana News. All rights reserved!