Connect with us

بی بی سی پښتو

هغه زدکوونکې چې د ریاضي د ۵۰ کلونو مسله یې حل کړه

خپور شوی

 په

(Last Updated On: چنګاښ ۵, ۱۳۹۹)
Lisa Piccirillo

University of Texas

  • انا پېس
  • بي بي سي

لیسا پکاریلو خپل فارغ وخت کې پر دې مسله کار کړی دی.

امریکا کې د پي اېچ ډي یا دکتورا زدکوونکې له یوې اونۍ په کم وخت کې د ریاضي پنځوس کلنه مسله حل کړه.

هغې خپل خلاص یا فارغ وخت کې دا ستونزه حل کړه.

لیسا پکاریلو تکزاس پوهنتون کې د دکتورا پر مقاله کار کاوه چې دا حسابي مسله یې ځواب کړه.

نوموړې د کوانټا په نوم ساینسي خبرونو وېبپاڼې سره خبرو کې وايي، د پوهنتون له ریاضيپوه پوهاند کمرون ګارډن سره خبرو کې یې ناڅاپي خپله محاسبه یاده کړه:

“هغه چغې پیل کړې، ویل یې ته باید ډېره خوشاله شې، هغه لېونی غوندې شو”.

A nautical knot

Getty Images
ریاضي غوټې د ژوند له حقیقي غوټو سره ورتوالی لري.

د کانوې غوټه یا کانوې ناټ مسله پر ۱۹۷۰ کال یوه برتانوي ریاضیپوه جان هارټن را پورته کړه، خو مېرمن پکاریلو لومړی ځل پر ۲۰۱۸ کال په یوه سمینار کې له دې مسلې خبره شوه.

پوهاند ګورډن وايي، لا هم فکر نه کوي چې دا زدکوونکې دې په دې خبره وي چې دا یوه زړه مسله ده.

* حساب ماشین د زدکوونکو ریاضي پیاوړې کوي

* پر ټوېټر د امیتاب د ریاضۍ فورمول او د خلکو ټوکې

د مېرمن پکاریلو دا کار د روان کال لومړیو کې د ریاضي په انلز جورنال کې خپور شو، د دې مسلې له اوارولو وروسته هغه په مسه چوسټ ټیکنالوجۍ انستیتیوت کې مرستیال پوهانده شوه.

د اسپانیا په اوټونوما ډي ماډریډ پوهنتون کې څېړونکی او د ریاضيپوهنو انستیتیوت غړی جاویر ارمایونا وایي، کانوې ناټ مسله د ډېر وخت لپاره بې ځوابه پاتې وه او ډېر نومیالي ریاضيپوهان یې هم په حلولو بریالي نه شول.

ریاضي غوټه؟

The Conway knot

BBC
د کانوې ناټ لپاره له لسیزو پزل و.

ریاضیک ناټونه یا غوټې د ریاضي د ځانګړې برخې ټاپولوجي یو مضمون دی.

په ساده ژبه ټاپولوجي دا مطالعه کوي چې شیان څنګه له ماتېدو پرته د شکل بدلولو پر مهال، کږېدلی او کشېدلی شي.

ناټ نظریه هم د ټاپولوجي یوه څانګه ده.

د ژوند د ډېرو حقیقي بېلګو خلاف متمتیک ناټ یا د ریاضیي غوټې سر او پای سره نښتي وي حقیقت کې دا غوټه د دا یرې شکل لری.

خو دا ډېره پېچلې ده، ځکه دا غوټه ډېر ځایونه لري چې خپله له یو بل تېرېږي.

Table of knots

Getty Images

د سیولي پوهنتون د ریاضي انستیتیوت غړې مرستانیا سیلورو وایي: “دا شهودي نظریه داسې ده چې رسنۍ تصور کړې. ناټ نظریه هم هغه د شکل بدلېدل مطالعه کوی چې موږ یې دې رسۍ سره کولی شو”.

د هغې په خبره، دې نظریه کې دا کتل کېږي چې څنګه دا رسۍ غبرګولی، ټولولی، غځولی او تاوولی شو… خو پرې کولی یې نه شو، دا منع ده.

ټاپولوجي د ساینس پر څو برخو اطلاق کېږي، چې د اقتصادي بازار له ټیټو هسکو نیولې تر ډې این اې مالیکولونو مطالعه کول پکې راځي.

د کانوې غوټه

John Horton Conway

Denise Applewhite/Princeton University
جان هارټن کانوې تېر اپرېل له کورونا مړ شو.

د کانوې غوټې وړاندې کوونکی جان هارټن کانوې تېر اپرېل د کورونا له امله په ۸۲ کلنۍ کې مړ شو.

هغه ریاضي کې ډېر کار کړی او مشهور شوی دی.

* د ‘صفر’ لومړنۍ بېلګې موندل شوې دي

* اته کلن ماشوم څنګه پوهنتون ته لار ومونده؟

د برتانیا لېپور کې زېږېدلی دغه ریاضيپوه د کمبرېج او پرنسټن پوهنتونونو په څېر ادارو سره تړلی و.

د نوموړي ژوندلیک کښونکی شېبان رابرټس یې نړۍ کې ډېر منلی بولي.

MIT building

Getty Images
پکاریلو اوس د ریاضي انستیتیوت کې مرستیال پوهانده ده.

مېرمن پکارلو د امریکا ډېر کلیوالي ایالت مېن کې زېږېدلې او بوسټن کالج کې یې ریاضي ویلې.

د نوموړې اوسنی بری به ریاضي زدکړو ته مېرمنې وهڅوي چې دې برخه کې له نارینه وو سره ډېر واټن لري.

د امریکا د رسمي شمېرو له مخې نږدې ۲۶ سلنه ښځې په دغه هېواد کې په کمپیوټري او حسابي برخو کې بوختې دي.

Continue Reading
Advertisement

بی بی سی پښتو

آیا په هند کې رښتیا هم د نارینه و پرتله د ښځو شمېر ډېر دی؟

خپور شوی

په

(Last Updated On: ليندۍ ۷, ۱۴۰۰)
هند

Getty Images

د هندوستان د حکومت لخوا د کورنيو د روغتیايي معلوماتو په اړه د ترسره شوې سروې له مخې چې پایلې تازه خپرې شوې په هندوستان کې د هرو ۱۰۰۰ نارینه و په مقابل کې اوس ۱۰۲۰ ښځې شته.

کارپوهان د دې معلوماتو د کارولو په اړه د احتیاط سپارښتنه کوي ځکه چې په دې سروې کې د هندوستان د ۳۰۰ میلیونو کورنیو له ډلې یوازې د ۶۳۰ زرو کورنیو په اړه معلومات راټول شوي او وايي چې ريښتنی انځور به هله څرګند شي چې په هندوستان کې ټولشموله سرشمېرنه ترسره شي.

هند کې د نفوس د صندوق مشرې پونم موټریجا له بي بي سي سره په خبرو کې وویل د نفوسو سرشمېرنه کې د ټول نفوس په اړه معلومات راټولېږي او په دقیق ډول په کې جنسي تناسب معلومېږي.

خو خپرو شویو شمېر وار دمخه په هندوستان کې د خبرونو سرټکي جوړ کړي ځیني ادعا کوي چې خپرې شوې شمېرې ټولنیزو بدلونو ته اشاره کوي چې له مخې یې مخکې د نجونو پرځای نارینه بچیانو ته ترجیع ورکول کېده.

د هندوستان د روغتیا وزیر ویلي دا لومړی ځل دی چې په هندوستان کې د ښځو شمېر د نارینه و پرتله ډېر شوی دی.

یوه بل چارواکي بیا ویلي چې دا د حکومت لخوا د ښځو د وسمنولو په لړ کې د اقداماتو پایله ده.

هندوستان

Getty Images
په تېر کې د هند حکومت منلې وه چې په لوی لاس د نجونو د ضایع کولو په مخنیوي کې پاتې راغلی دی.

د رسنیو په رپوټونو کې دا د یوې لویې لاسته راوړنې او ډیموګرافیک په توګه ستایل شوی او یوه خبریال لیکلي چې هندوستان د پرمختللو هېوادونو لیګ ته وردننه شو.

خو کمپاین کوونکي وايي دا شمېرې څه نه زیاتوي او د حکومت ادعا بې ځایه بولي.

څیړونکی او فعال سبوجورج وايي په تېرو ۱۰۰ کلونو کې زموږ په سرشمېرنو کې د ښځو پرتله د نارینه و شمېر ډېر وو.

نوموړی وايي په ۲۰۱۱ کال کې د ترسره شوې سرشمېرنې له مخې د هرو ۱۰۰۰ نارینه و په مقابل کې ۹۴۰ تنه ښځې وې او د هرو ۱۰۰۰ نارینه ماشومانو په مقابل کې ۹۱۸ نجونې وې نو څنګه کېدای شي چې په لسو کلونو کې دومره لوی بدلون رامنځ ته شي.

هندوستان له ډېرې مودې راهیسې د داسې هېواد په توګه یادېږي چې د ښځو شمېر په کې د نارینو پرتله کم دی.

په هندوستان کې زامنو ته د لورګانو پرتله ترجیع په دې خاطر ورکول کېږي چې د ډېرو په ګومان نارینه بیچان کولای شي چې په زاړه عمر کې د خپلو میندو او پلرونو ساتنه او پالنه وکړي او نجونو میندې او پلرونه اړ دي چې د وادولو لپاره د ډېر لګښت جهیز د زوم کورنۍ ته ورکړي.

کمپاین کوونکي وايي د نجونو ضد دغه تعصب له امله له ۱۹۷۰ لسیزې راپدیخوا چې د مور په نس کې د ماشوم د جنس معلومول شوني شوي لسګونه میلیونه نجونې له زېږون دمخه په لوی لاس ضایع کړای شوې دي.

ښاغلي جورج وايي که په تېرو ۳۰ یا ۴۰ کلونو کې نجونې له زېږدو دمخه نه وای ضایع کړای شوې نو اوس به په رښتیا هم هندوستان کې د نارینه و پرتله د ښځو شمېر ډېر و.

د یادونې ده چې په تېر کې د هند حکومت منلې وه چې د نجونو د ضایع کولو په مخنیوي کې پاتې راغلی او پخواني لومړي وزیر من موهن سینګ د نجونو ضایع کول ملي شرم بللی و او د نجونو د ژغورنې غږ یې کړی و.

هند

Getty Images
هندوستان کې په ۲۰۱۱ کال کې د ترسره شوې سرشمېرنې له مخې د هرو ۱۰۰۰ نارینه وو په مقابل کې ۹۴۰ تنه ښځې وې.

دغه راز په ۲۰۱۴ کال کې واک ته له رسېدو وروسته د هندوستان اوسني لومړي وزیر نریندرا مودي هم له خلکو غوښتنه وکړه چې په وینا یې د خپلو لورګانو له وژولو لاس واخلي او یو کال وروسته یې یوه پروژه پیل کړه چې له مخې یې کورنۍ وکولای شي خپلې لورګانې وساتي او زده کړې پرې وکړي.

خو له دې اقداماتو سره سره ډېر بدلون ته سترګو کېږي او په وروستیو کلونو کې رپوټونه وو چې نوي زېږدلي نجونې پر سړکونو پرېښودل شوې، خښې کړای شوې او یا هم سیندونو او ویالو ته اچول شوې دي.

دغه راز رپوټونه وايي هندوستان کې اوس هم په غیرقانوني ډول د جنسي مسایلو د کلېنیکونو کاروبار ښه ګرم دی.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

پولیسو له ښځو سره د زور زیاتي پر ضد لاریوانوالو اوښکې بهوونکی ګاز کارولی

خپور شوی

په

(Last Updated On: ليندۍ ۵, ۱۴۰۰)
ترکیه کې د حکومت هغه ګام وغانده، چې له مخې یې ترکیه له ښځو سره د تاو تریخوالي مخنیوي له نړیواله تړونه وتلې

Getty Images
ترکیه کې د حکومت هغه ګام وغانده، چې له مخې یې ترکیه له ښځو سره د تاو تریخوالي مخنیوي له نړیواله تړونه وتلې

د نړۍ په لر او بر کې یو شمېر ښځو د جنسیت پر بنسټ د تاو تریخوالي ضد لاریونونه او مظاهرې کړې.

په ترکیه او مسکیکو کې بیا پولیسو د دې لاریونونو خپرولو لپاره اوښکې بهوونکی ګاز او لوګي خپروونکي بمونه کارولي.

د ترکیې په استانبول کې د لاریونیانو او پولیسو تر منځ تاوتریخوالی رامنځته شو.

مظاهره چیانو د حکومت هغه ګام وغانده، چې له مخې یې ترکیه له هغه نړیواله تړونه وتلې، چې موخه یې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي کمونه ده.

د ترکیې استانبول په تقسیم میدان کې پولیس او مظاهره چیان لاس او ګرېوان شول.

د یادونې ده چې د ولسمشر رجب طیب اردوګان ځینې پلویان دا تړون د ترکیې له مذهبي ارزښتونو سره په ټکر کې بولي او خپله ولسمشر اردوګان هم ویلي، د ښځو ملاتړ برخه کې به له ځايي قوانینو ګټه واخیستل شي.

مکسیکو کې د لاریونوالو او پولیسو تر منځ اخ و ډب کې ۱۷ کسان ټپیان شوي

EPA
مکسیکو کې د لاریونوالو او پولیسو تر منځ اخ و ډب کې ۱۷ کسان ټپیان شوي

د رویټرز خبري اژانس په رپوټ کې د یوې لاریونوالې له قوله ویل شوي دي:

ښځې وژني، برالا یې وژني، موږ دا وضعیت نه منو.

د بشري حقونو ځايي فعالان وايي، د سږ کال له پیله تر اوسه ۳۴۵ ښځې وژل شوې دي.

بل لور مسکیکو سټي کې هم پولیسو د هغو ښځو مخه ونیوه، چې دې لړ کې یې لاریون کاوه.

په مکسیکو سټي کې دې لاریونوالو ښځو د ښځو وژنې بندولو غوښتنه کوله.

د بخښنې نړیواله ټولنه وايي، مسکیکو کې هره ورځ لږ تر لږه لس ښځې یا نجونې وژل کېږي.

د ځايي رسنیو په رپوټ کې ویل شوي، لاریونیانو پولیس په ډبرو وویشتل او د ۱۰ پولیسو په ګډون ۱۷ کسان ټپیان شول.

له ښځو سره د زور زیاتي پر ضد د لندن، پاریس او بارسلونا لارو کوڅو ته د مظاهرو او لاریونونو لپاره سلګونه کسان راوتلي وو.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

د بښنې نړیوال سازمان: نړیواله ټولنه باید د افغان د ښځو حقونو خوندیتوب ملاتړ وکړي

خپور شوی

په

(Last Updated On: ليندۍ ۴, ۱۴۰۰)
افغانستان

Getty Images

د بښنې نړیوال سازمان وايي، نړیواله ټولنه باید د اوږدې ژمنتیا لپاره په افغانستان کې د ښځو حقونو د خوندیتوب ملاتړ وکړي.

د ایمنسټي انټرنېشنل دغه غوښتنه د ۱۶ مشهورو افغان مېرمنو لاسته راوړنو ستایلو د نوي کمپاین له پیله مخکې په یوه رپوټ کې شوې ده.

د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي ضد کمپاین په مناسبت چې هر کال د نومبر پر ۲۵ مه پیلېږي، د بشري حقونو مدافع فعالانو پرېکړه کړې کمپاین کې د هغو افغان مېرمنو د ژوند کیسې وړاندې کړي چې تېرو ۲۰ کلونو کې له ستړو، ستونځو سره سره د ژوند په ډګر کې بریالۍ شوې دي.

دې بنسټ د یو شمېر دې ښځو له خولې خپل رپوټ کې ویلي چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د کار، تعلیم، وینا او احتجاج کولو په برخه کې د ښځو حقونه ترپښو لاندې شوي دي او له تاوتریخوالي سره مخامخ دي.

په رپوټ کې ویل شوي، پر افغانستان د طالبانو ترواکمنېدو ورسته پر افغان ښځو سخت بندیزونه لګول شوي دي، د روغتیا او ځینو نورو برخو پرته په نورو سکتورونو کې ښځو ته ویل شوي چې کارونو ته ستنې نه شي.

رپوټ کې ویل شوي، د منځنیو ښونځیو او لیسو نجونې زده کونکې له تعلیمه بي برخه دي، ښځې له محرم پرته له کوره بهر د وتلواجازه نه لري او د جنسیتي توپیر له کبله لوړو زده کړو برخه کې د ښځو ونډه کمه شوې ده.

مجاهد

Reuters
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د بښنې نړیوال سازمان دغه رپوټ بي بنسټه بللی

خو طالبانو د بښنې نړیوال سازمان دغه رپوټ بي بنسټه بللی او رد کړی یې دی. د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد بي بي سي ته وویل:

د تعلیم او روغتیا په برخه کې ښځینه فعالې دي. هغه خبرې بې بنسټه دي، چې ځینې مغرضې کړۍ وايي، ګواکې ښځې له کوره بهر نه شي تلای، د افغانستان په ښارونو کې ښځې ازادانه ګرځي، دا ډول پروپاګند د دښمنو کړیو کار دی، چې متاسفانه ځینې نړیوال سازمانونه یې د استدلال په توګه کاروي.

تېرو شلو کلونو کې د افغان ښځو حقونو په برخه کې پام وړ پرمختګونه شوی وو او څه باندې ۳،۳ میلیونه نجونو زده کړې کولې، خو اوس داسې اندېښنې شته چې د طالبانو په داسې سرپرست حکومت کې چې ټول غړي یې نارینه دي، ښايي د دې پرمختګونو مخه ډب شي.

پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته د افغان ښځو د حقونو خوندې کول د نړیوالو له خو ا د طالبانو حکومت رسمیت پیژندنې یو مهم شرط په توګه وړاندې شوی دی.

Continue Reading

Trending

آریانا نیوز: ټول حقونه خوندي دي