Connect with us

بی بی سی پښتو

نور جهان؛ چې په ۱۸ کلنۍ کې د ترنم ملکه شوه

Avatar

خپور شوی

 په

(Last Updated On: June 28, 2020)
نورجہاں

BBC
  • عقیل عباس جعفري
  • تاریخپوه او څېړونکی

د هند او پاکستان د فلمي صنعت ډېر کسان د دوی د مینوالو له خوا په نورو نومونو یادېږي.

لکه نسیم بانو ته پري چهره، روشن بېګم ته د موسیقي ملکه، علاوالدین ته د عوامي اداکار، راګني ته اهو چشم نوم ور کړل شوی دی.

د ترنم ملکه نوم نور جهان ته ور کړل شوی دی.

له نن ټیک ۷۵ کاله مخکې د ۱۹۴۵ کال د جون پر ۲۵ د یوه فلم اشتهار خپور شو چې پکې د نور جهان له نوم مخکې د ترنم ملکه هم لیکل شوي و.

الله وسايي څنګه بي بي نور جهان شوه؟

نور جهان د ۱۹۲۶ کال د سپټمبر پر ۲۱ د پنجاب قصورولسوالۍ کې زېږېدلې، نوم یې الله وسايي و او څلور کلنۍ کې خپل کورني استاد غلام محمد ته د موسیقي زدکړو لپاره وسپارل شوه.

۷ کلنۍ کې یې دا هنر دومره پوخ کړ چې له خپلې مشرې خور عیدن او تره زوی حیدر سره پر لوبیځ یا سټېج سندرو ته ودرېده.

په اته یا نهه کلنۍ کې له کورنۍ سره لاهور ته لاړل او هلته یې پر سټېج سندرې پیل کړې او هم د جي اې چشتي په څېر استاد لارښوونو د نوموړې غږ لا نور سندریز کړ.

لاهور کې تر بري وروسته د کلکتې په لاور وخوځېده او دا داسې وخت و چې کلکته کې مختار بېګم ته توتي نوم ور کړل شوی و.

کورنۍ یې ځان تر مختار بېګم ورساوه او هغې هم د دې خویندو غږونه خوښ شول او په سپارښتنه یې ډي مهرا فلم کمپنۍ کې دنده ور کړل شوه.

* امریکايي نڅاګره چې افغان نڅا یې زړه وړی

* فریده: د جنسي غلامۍ فلم کې مې ولې رول ولوباوه؟

دې کمپنۍ کې د الله سايي نوم بي بي نور جهان شو، خو عیدن او حیدر په خپلو نومونو یادېدل.

نور جهان څو فلمونو کې سندرې وویلې، خو ګل بکاولي فلم کې سندرو سره ډېره مشهوره شوه.

پر ۱۹۳۹ کال چې دا فلم خپور شو نو د پنجاب ماشومان هم د نور جهان له نوم سره اشنا و.

نوموړې له دې وروسته په خاندان فلم کې ډېرې سندرې وویلې او د دې فلم یوه اشهار کې د نغمو راني وبلل شوه.

له خاندان وروسته یې دوه دریو کلونو کې په څو فلمونو- نوکر، دهايي، نادان، دوست او لال حوېلي- کې د سندرغاړې او هنرمنې په توګه رول ولوباوه.

څنګه د ترنم ملکه شوه؟

د فلمونو د مینوالو په تېره د نورجهان د پلویانو سره به دا پوښتنه وي چې څنګه د ترنم ملکه شوه او چا دا نوم ور کړ؟

له نن ۷۵ کاله مخکې د ۱۹۴۵ کال د جون په ۲۵ د یوه فلم (بڑی ماں) اشتهار کې د نور جهان له نوم مخکې د ترنم ملکه لیکلي و.

ضیا سرحدي دا اعلان لیکلی و او نورجهان ته د دې نوم ور کولو ویاړ هم ده ته رسېږي.

که څه هم د نوموړې په هکله څو کتابونو او لیکنو کې ویل شوي چې پر ۱۹۶۵ کال د هند او پاکستان له جګړې وروسته د پاکستان د هغه وخت ولسمشر ایوب خان دا نوم ور کړی دی، خو د زخمي کانپوري د څېړنې له مخې نوموړې ته دا نوم د هغې مینوالو د انتظار فلم د سندرو له امله ور کړی دی.

خو د (بڑی ماں) له اعلانونو دا خبره جوتېږي چې نور جهان ته اتلس کلنۍ کې د ملکه ترنم نوم ور کړل شوی دی.

د پاکستان تر جوړېدو وروسته نوموړې (چن وې) کې پر رول لوبولو سر بېره د دې فلم لارښوونه هم وکړه.

وروسته یې هم د پاټې خان، انتظار، کوېل او څو نورو فلمونو کې کار وکړ، خو بیا یې یوازې سندرې ویلې.

نوموړې ۹۹۵ فلمونو ته سندرې ویلې او وروستی فلم هم (ګبرو پنجاب دا) دی چې سندرې ورته ویلې او پر ۲۰۰۰ کال خپور شو.

نوموړې د همغه کال د ډيسمبر پر ۲۰ مړه او کراچۍ کې خاورو ته وسپارل شوه.

Continue Reading
Advertisement

بی بی سی پښتو

د پښتون ژغورنې غورځنګ یوه مشره ثنا اعجاز له بلوچستان و اېستل شوه

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: January 18, 2021)

د پښتون ژغورنې غورځنګ یوه مشره ثنا اعجاز وايي، د بلوچستان او پښتونخوا سرحدي ښار ژوب کې تر نیول کېدو وروسته پښتونخوا کې پرېښودل شوه.

نوموړې د چارواکو پرونی چلن نامناسب بولي:

“زه یوه ښځه یم، خو د امنیتي ځواکونو دومره لوی کاروان کې له بلوچستان و اېستل شوم، لکه ترهګره چې یم. “

ځايي چارواکي وايي، ثنا اعجاز بلوچستان ته له تګ منع شوې وه، ځکه د دې صوبې له ضلعې یا ولسوالۍ و اېستل شوه.

خو ثنا اعجاز د حکومت دا ګام غندي او د اساسي قانون د ۱۵ مادې خلاف یې بولي.

ثنا ژوب کې څه کول؟

ثنا اعجاز د کتابتون پرانیستلو لپاره د بلوچستان ژوب ته تللې وه او په دې تړاو یې یوه غونډه کې وینا هم کوله.

هغه وايي، دې غونډه کې د ګډون لپاره د شنبې په ورځ له پښتونخوا په بس کې ژوب ته تلې وه.

د هغې په خبره، د ښځو واک غورځنګ دا کتابتون د نجونو زدکوونکو لپاره جوړ کړی دی.

هغه زیاتوي چې دې غورځنګ پر پېښور، مردان، کوټه او سیف الله کلا سربېره ځینې نورو سیمو کې هم دا کتابتونونه جوړ کړي دي.

نوموړې زیاتوي، کله چې سهار لس نیمې بجې کتابتون پرانیستلو ته ورسېده، نو هلته د ژوب مرستیال کمېشنر او د پولیسو مشر له ډېرو پولیسو سره وو.

د پښتون ژغورنې غورځنګ مشران هم له بلوچستان اېستل شوي دي.

Getty Images
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشران هم له بلوچستان اېستل شوي دي.

د هغې په خبره، د کتابتون تر پرانیستې وروسته یې ښځو ته وینا هم کوله، خو په ډېر تکلیف یې د کتابتون پټۍ پرې کړه او غونډه کې له ګډون منع شوه:

“مرستیال کمېشنر را ته وویل چې پر ما سربېره د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر او نور مشران هم بلوچستان ته له تګ منع شوي دي، ځکه ما هم له بلوچستان باسي. “

ثنا زیاتوي چې مخکې بلوچستان ته له تګ منع شوې وه، خو هغه بندیز درې میاشتې او ختم شوی و.

د پښتون ژغورنې غورځنګ فعالان نیول شوي

د نقیب الله مسید دریم تلین؛ پښتون ژغورنې غورځنګ پر کومه خوا روان دی؟

دا زیاتوي چې له نیول کېدو وروسته امنیتي ځواکونو د پښتونخوا سیمه کې پرېښوده:

“امنیتي ځواکونو ته مې وویل چې زما سره ګاډی هم نشته، ځکه مې یوه مناسب ځای کې پرېږدئ، خو دوی ویل، زموږ له دې سره کار نشته. “

ثنا وايي، پاکستانۍ وګړې ده او سوله ییزې سیاسي هڅې کوي، خو له بلوچستان اېستلو سره یې قانوني او بنسټیز حقونه تر پښو لاندې شول.

چارواکي څه وايي؟

د بلوچستان د کورنیو چارو مرستیال حافظ عبدالباسط وايي، دغې صوبې ته د ثنا په تګ بندیز دی.

د هغه په خبره، صوبایي حکومت د پښتون ژغورنې غورځنګ پر نورو مشرانو هم دغې سیمې ته په تګ بندیز لګولی، ځکه د ژوب ځايي چارواکو په دغه بندیز د عمل لپاره ثنا له ژوب اېستلې ده.

د پښتون ژغورنې غورځنګ نور مشران-منظور پښتین، علي وزیر او محسن داوړ- هم له دې مخکې له بلوچستان اېستل شوي، خو دا لومړی ځل دی چې د غورځنګ یوه مشره له دې صوبې استل کېږي.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

د امریکا فدرالي محکمې په حکم په مرګ یوازینۍ محکومه اعدام شوه

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: January 13, 2021)

یوازینۍ ښځه لیزا مونتګامېري چې د امریکا د فدرالي محکمې د حکم پر بنسټ د قتل په تور په اعدام محکومه شوې وه، حکم پرې پلی شو.

وروسته له هغه چې د امریکا سترې محکمې د دې د ژوندي پرېښودو وروستۍ حقوقي هڅې هم رد کړې، لیزا مونتګامېري د اېنډیانا ایالت تېري هاوت یوه زندان کې د مرګونې ستنې په ورلګولو اعدام شوه.

دې قضیې وروسته له هغه د ډېرو پام ځان ته ور واړاوه چې مدافع وکیل یې ویل دا ښځه له رواني پلوه ناروغه ده او په ماشومتوب کې ورسره ناوړه چلند شوی.

لیزا مونتګامېري په ۲۰۰۴ کال کې یوه ۵۲ کلنه مېندواره مېرمن زندۍ کړه.

د عیني شاهدانو په وینا، یوه ښځه چې د اعدام پرمهال د مونتګامېري څنګ ته ولاړه وه، د دې له خولې ماسک لېرې کړی او پوښتنه یې ترې کړې چې که د ویلو له پاره وروستۍ خبرې لري نو ودې یې وایي، هغې ویلي چې “نه” او نور یې هېڅ نه دي ویلي.

مونتګامېري په سیمه ییز وخت ۰۱:۳۱ مړه اعلان شوه. د هغې وکیلې کېلي هېنري وویل هر هغه چا چې یې په اعدام کې ګډون کړی و باید د شرم احساس وکړي.

په یوې اعلامیې کې یې مونتګامېري یوه “زیانمنه شوې” ښځه بللې چې دولت یې په وژلو کې له ټولو لارو کار واخیست او اعدام یې له عدالته لېرې و.

Protesters outside the prison in Terre Haute, Indiana, U.S. January 12, 2021

Reuters
ځینو مظاهره چیانو اېنډیانان کې له زندانه بهر د اعدام حکم له مینځه وړلو غوښتنه کوله.

تر دې وړاندې د امریکا د متحدو ایالتونو عدلیې وزارت ویلي ول د دغه هېواد فدرالي حکومت په نژدې ۷۰ کلونو کې په لومړي ځل یوه ښځینه بندۍ اعداموي.

لیزا مونتګامېري په ۲۰۰۴ کال په میزوري ایالت کې یوه مېندواره مېرمن زندۍ کړې او د هغې د نس تر څیرلو وروسته یې ماشوم ترې تښتولی و.

امریکا کې د اعدام سزا د معلوماتي مرکز په وینا دغه هېواد کې په وروستي ځل په ۱۹۵۳ کال کې د بوني هیډي په نوم مېرمن په میزوري ایالت کې ګازو خونه کې ایسارولو سره اعدام شوې وه.

د ډونلډ ترمپ ادارې تېر کال وویل، چې په فدرالي کچه د اعدام سزا له سره پیلوي.

لیزا مونتګامېري څوک وه؟

د امریکا د عدلیې وزارت د اعلامیې له مخې، مونتګامېري د ۲۰۰۴ کال دسمبر کې له کېنساس څخه ظاهرآ د یوه سپي د پېرلو لپاره میزوري کې د «بوبي جو سټینېټ» کور ته ورغله.

خو کور ته تر ننوتلو وروسته هغې پر سټینېټ برید وکړ او نوموړې یې- چې د اتو میاشتو میندواره وه- تر هغې زندۍ کړه، چې بې سده شوه.

«مونتګامېري تر دې وروسته د پخلنځي چړې سره د سټينېټ خېټه وڅیرله او دا کار لامل شو، چې نوموړې بیرته په سد راشي. سټینېت د ژوند لپاره هلې ځلې وکړې، خو مونتګامېري دا ځل تر مړه کېدو زندۍ کړه. مونټګمېري تر دې وروسته ماشوم د هغې له تنه جلا او له ځان سره یووړ او هڅه یې وکړه، چې خپل ماشوم یې وښيي.»

په ۲۰۰۷ کال یوه قضايي پلاوي نوموړې په فدرالي کچه په انسان تښتونه، چې په مرګ تمامه شوې وه، ګرمه وپیژندله او هغې ته یې په یوه خوله د اعدام سزا وغوښته.

په فدرالي او ایالتي کچه د اعدام سزا توپیر څه دی؟

اعدام

Getty Images

د امریکا د متحدو ایالتونو د قضايي سیستم له مخې جرمونو ته هم په ملي کچه د فدرالي محکمو او هم په سیمه ییزه کچه د ایالتي محاکمو په وسیله رسېدنه شونې ده.

د جعلي پیسو او د ډاکخانې غلا «پوستي غلا» په څېر مشخصو جرایمو ته نیغ په نیغه فدرالي محکمه کې رسېدګي کېږي. په همدې توګه له اساسي قانون سرغړونې او داسې قضیې هم، چې متحد ایالتونه پکې یو اړخ ګڼل کېږي، دغو محکمو ته راجع کېدای شي.

په ۱۹۷۲ کال د سترې محکمې د پرېکړې له مخې په دواړو فدرالي او ایالتي کچه د اعدام سزا ناقانوني وبلل شوې او هغه مهال د دې سزا ټول اړوند قوانین هم لغوه شول.

سترې محکمې په ۱۹۷۶ کال کې ایالتونو ته بېرته د اعدام سزا د پلي کېدو اجازه ورکړه او په ۱۹۸۸ کال حکومت داسې قانون جوړ کړ، چې په فدرالي کچه یې هم دغه کار شونی کړ.

د اعدام سزا د معلوماتي مرکز د راټولو شویو معلوماتو پر بنسټ له ۱۹۸۸ تر ۲۰۱۸ کال پورې په فدرالي کچه ۷۸ کسانو ته د اعدام سزا اورول شوې، خو یوازې درې یې عملي شوې دي.

د مونتګامېري او بېرنارډ د اعدام سزاګانې به په خپل وار سره د اعدام اتمه او نهمه قضیه وي، چې سږکال یې فدرالي حکومت پلې کوي.

د اعدام سزا په اصولو کې بدلون د څه لپاره؟

د ډونلډ ټرمپ ادارې تېر کال وویل، له اوږد ځنډ وروسته په فدرالي کچه د اعدام سزا له سره پیلوي.

هغه مهال لوی څارنوال په یوه اعلامیه کې ویلي ول: «عدلیې وزارت د دواړو ګوندونو د واک او ادارې پر مهال بدترینو مجرمانو ته د اعدام سزا غوښتې ده.»

« د قانون حاکمیت د عدلیې وزارت مسئولیت دی – موږ د خپل قضايي سیستم د اورول شویو حکمونو د پلي کېدو له اړخه د قربانیانو او د هغوی د کورنیو پوروړي یو.»

Continue Reading

بی بی سی پښتو

د ټیک ټاک نجونو د بندیانولو حکم لغوه شو

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: January 13, 2021)
مَوَدّه الادهم

AFP
محکمې پر مَوَدّه الادهم لګول شوې نغدي جرمانه تایید کړه

د مصر یوې محکمې د دوو هغو نجونو د بند حکم لغوه کړی، چې تېر کال پر ټیک ټاک یوې وېډیو خپرولو سره د “شرم او حیا په تر پښو لاندې” کولو تورنې شوې دي.

مَوَدّه الادهم او حنین حسام له هغو پنځو کسانو دي، چې دوه کاله د بند سزا پرې ختلې وه او نژدې ۲۰ زره ډالر جرمانه شوې دي.

د سیمه ییزو رسنیو د رپوټونو له مخې، محکمې حنین بې ګناه اعلان کړه، خو پر مَوَده او نورو تورنو یې جرمانه تایید کړه.

دې مسلې په مصر کې پراخ غبرګونونه وپارول او دا نجونې د “ټیک ټاک نجونو” په نامه مشهورې شوې.

د فرانس پرېس د خبر له مخې، حنین د ۲۰۲۰ کال اپرېل میاشت کې وروسته تر هغه ونیول شوه، چې یو درې دقیقې وېډیو کلیپ یې خپور کړ، هغې په دې کلیپ کې خپلو ۱٫۳ میلیون مینه والو ته وویل نجونې له دې سره کار کولو کې پیسې پیدا کولی شي.

رویټرز خبري اژانس ویلي، که څه هم محکمې د سې شنبې په ورځ له حنین ستر تورونه لیرې کړل، خو لاهم د انسانانو په پېر او پلور تورنه ده.

د تېر کال مې میاشت کې، چارواکو مَوَده وروسته تر هغه ونیوه چې په ټیک ټاک او انسټاګرام یې د ملنډو یو کلیپ خپور کړ.

تر اوسه د دریو نورو تورنو کسانو – چې سړي دي – هویت نه دی مالوم شوی خو د بند حکم یې لغوه شوی دی.

پر دواړو ښځو د “فسق” تور لګول شوی دی.

د مصر د قانون له مخې، بې حیایۍ ته د کسانو هڅول له قانون سرغړونه ګڼل کېږي.

رپوټونه وايي، په وروستیو میاشتو کې مصر کې د ټیک ټاک مینه وال ډېر شوي، په تېره کله چې حکومت د کوویډ-۱۹ ناروغۍ د خپرېدو له کبله په هېواد کې محدودیتونه ولګول.

Continue Reading

Trending

آریانا نیوز. کلیه حقوق محفوظ است