Connect with us

بی بی سی پښتو

د کلیوالو ښځو ورځ؛ د افغان کلیوالو ښځو ژوند کې څومره بدلون راغلی؟

Avatar

خپور شوی

 په

(Last Updated On: October 17, 2020)
ښځه

Getty Images
کلیوالې مېرمنې وايي، د راتلونکي نسل لپاره دې کار وشي تر څو هغوی د زده کړې په ګاڼه سمبال او ټولنې ته یې وړاندې کړي.

نن ( د اکتوبر ۱۵ ) د نړۍ لر او بر کې د کلیوالو مېرمنو نړیواله ورځ یادیږي، که څه هم افغانستان کې د کلیوالو مېرمنو د ژوند ښه کولو لپاره بیلابیل کارونه شوې او په کلیوالو سیمو کې ځینې روغتیايي اسانتیاوې هم رامنځته شوي خو افغان کلیوالې ښځې لا هم له کړاوه ډک ژوند تېروي او له خپلو حقونو ناخبره دي.

داسې کلیوالې مېرمنې هم شته چې لا د ژوند لومړنیو اسانتیاوو ته لاسرسی نه لري او له شته کړاوونو سره سره بیا هم په دې هیله شپې سبا کوي چې ژوند به یې بدلون ومومي.

خو د کلیو د بیارغاونې او پراختیا وزارت د کلیوالو مېرمنو د اقتصادي وضعیت د ښه کولو لپاره یو پروګرام پيل کړی چې دوی پر ځای بسیا او د خپلې کورنۍ مالي ملاتړ وکړي.

د دې پروګرام مشر، عبدالوفي نبي زی وايي چې نړیوال بانک د پنځو کلونو لپاره د سل میلیونه ډالرو بلاعوضه مرسته کړې او له همدې مرستې په ۲۰۱۸ کال کې دا پروګرام په ۳۴ ولایتونو کې پيل شوی دی.

ښځې

Getty Images
ځینې کلیوالې مېرمنې وايي، د روغتیايي مرکزونو، ښوونځیو، د پاکو اوبو اوپه ټوله کې د ټولګټو پروژو نه شتون یې لویه ستونزه ده چې د کلیوالو مېرمنو ژوند یې له ستونزو سره مخ کړی دی.

ښاغلی نبي زی وایي، له دې پروګرام څخه ګټه اخیستونکې ۸۰ سلنه یې مېرمنې دي او پاتې شل سلنه یې نارینه دي، چې مېرمنې له دغو مرسته شویو پیسو کوچني کارونه پیلوي او یاد پروګرام ورته د محصولاتو لپاره نندارتونونه جوړوي.

ښاغلی نبي زی زیاتوي چې تر اوسه یې په ټول افغانستان کې څلور لکه شپږ زره شپږ سوه مېرمنې تر پوښښ لاندې راوستي، خو په ټوله کې به په دغه پروګرام کې پينځه لکه مېرمنې تر پوښښ لاندې راولي او په کور دننه به ورته د کار زمنیه برابره کړي .

ځینې کلیوالې مېرمنې وايي، د روغتیايي مرکزونو، ښوونځیو، د پاکو اوبو اوپه ټوله کې د ټولګټو پروژو نه شتون یې لویه ستونزه ده.

شاه ‌بي بي د ننګرهار کامه کې ژوند کوي هغه وایي، “ژوند مو ښکلی دی خوشحاله یم، خو کله نا کله ژوند راته سخت شي ټول عمر مو پټیو کې په کارونو تېر شو اولاد مو سم نه شو تربیه کولی ټوله ورځ بوختې یو.”

“له ماشومتوبه تر اوسه یواځې کار کول را زده شوي. کله نا کله خو وایم کاش مو د ښاري مېرمنو په څېر ژوند درلودای، خو له ښاري مېرمنو بیا اورم چې ستاسو په ژوند کې خوند دی زه حیرانه شم چې دوی څومره ارامه ژوند لري ولې زموږ ژوند ورته ښه ښکاري”.

ښځې

Getty Images
کوچیان له یو ځای نه بل ځای ته کډې کوي، د هر موسم په راتلو یې استوګنځی بدلېږي

۶۰ کلنه شا بي بي وایي، هېچا یې غم نه دی خوړلې او په خپل ټول عمر کې داسې څوک پیدا نه شو چې د ښځو لپاره کار وکړي.

بل لورته بیا داسې کلیوالې مېرمنې هم شته چې ارمان کوي کاش لوست یې کړی وای، اوس به د هېچا لاست ته نه وې ناستې.

خو دغه کلیوالې مېرمنې له چا ګیله لري

پتاسه په پکتیا کې د یوه لرې پراته کلي اوسېدونکې ده. هغه وايي “سهار وختي له کوره وځم په دې موخه چې خپلو مالونو ته واښه راوړم کله نا کله په د پټیو په پولو ګرځم تر څو سابه راټول کړم همدې ژوند کې خوشحاله یم.”

دا وايي یواځینۍ ارمان یې دا دی چې کاش یې خپلې زده کړې سرته رسولې وای.

” کله چې ګردېز کې اوسېدلو نو د یوې ښځې کورته به تللم د اسلامي زده کړو ترڅنګ به مې ځیني کتابونه هم لوستل خو اوس رانه هر څه پاتې شوي”.

هغه وایي په دې ښه پوهېږي چې اسلام د زده کړو حق ورکړی خو کورنۍ یې ځکه اجازه نه راکوله چې له کوره یې ښوونځی لرې وو ډېره لاره یې باید پلی تګ کړې وای.

” کورنۍ مو وېرېده چې کومه بدنامي راته جوړه نه شي. خو که حکومت زموږ سیمه کې نژدې ښوونځي جوړ کړي وای اوس به زه هم د نورو په څېر د ښوونځي زده کوونکې وای یا به فارغه وای”.

پتاسه وایي، کله نا کله خلک د جنګ خبره کوي خو دا نه پوهېږي چې څه وايي.

“ځکه موږ هېڅ تلویزیون نه ګورو، پلار مې ځیني وخت راډیو اوري او په ډېره لېوالتیا ورته ناست وي، موږ ته اجازه نه راکوي چې راډیو ته غوږ شو، وايي نجونې راډیو نه اوري د کور کار کوي”.

یوازې د لرې پرتو کلیوالو سیمو اوسېدونکې دا ډول کړاو نه ګالي بلکې د پلازمېنې کابل شاوخوا سیمو اوسېدونکې مېرمنې هم له کړاو ډک ژوند لري او له ډېرو خدماتو بې برخې دي.

۲۲ کلنه مدینه کوچۍ د کابل په خاک جبار ولسوالۍ کې اوسېږي، دا وايي چې د کلیوالو مېرمنو ژوند په هېڅ حساب دی.

“ژوند ځکه راته بې معنا شوی چې مور مې روغتون ته پر لاره مړه شوه، درانه کارونه به یې کول، غواګانې مو درلودې چرګان لرو ددې ټولو ساتنه به مې مور کوله، ډاکټرانو ویل خور دې پیدا کېږي خو مور مې ډاکټرانو تر څار لاندې نه وه ځکه یې ژوند وبایلود”.

هغه وايي “مور مې ښوونځي ته پرېښودلم له پلار سره به مې تل پر دې جنجال وو چې مدینه به ښوونځي ته ځي خو پلار مې نه منله اوس هر کله د دې ارمان کوم چې کاش د نورو نجونو په څېر ما هم درس ویلی.”

ښځې

Getty Images
کلیوالو ښځو ته د خپلو حقونو په اړه پوهاوی ډېر کم دی.

مدینه کوچۍ وايي نه پوهیږي چې راتلونکې به یې څنګه وي : “زما راتلونکې به هم داسې وي لکه زما د مور، زړه کې مې وېره ده.”

مدینه وایي، غوښتنه یې دا ده چې دوی ته ځانګړې پاملرنه وشي، نجونو او هلکانو ته د درس او تعلیم زمینه برابره شي.

د کلیوالو مېرمنو دغه اندېښنې داسې مهال راپورته کیږي چې دوی له اړوند ادارو سره د مېرمنو په نوم له شویو مرستو ناخوښې بریښي او وایي له دغو ټولو مرستو سره سره بیا هم د دوی په ژوند کې کوم مثبت بدلون نه تر سترګو کیږي.

ډیر وخت د مېرمنو نیوکه همدا وي چې د ښځو په نوم ورځو نمانځنه یوه نمایشي کړنه ده او په عمل کې د ښځو لپاره بنسټیز څه نه دي شوي چې دوی په پښو ودروي، ترڅو د کورنۍ اقتصادي اړتیاوې پوره کړي.

خو له دې ګیلو او نیوکو ترڅنګ په روغتیا برخه کې ځینې پرمختګونه د یادولو وړ دي. له دې ډلې د مېندو د مړینې په کچه کې کموالی دی چې په تېرو نږدې دوه لسیزو کې د پام وړ راټیټه شوې ده.

دوه کاله وړاندې نړیواله بانک اعلان وکړ چې په افغانستان کې د ۲۰۰۳ او ۲۰۱۵ کلونو ترمنځ موده کې د مېندو د مړینې کچه کې ۶۴ سلنه کموالی راغلی دی.

Continue Reading
Advertisement

بی بی سی پښتو

د امریکا د ملي استخباراتو نوې مشره اوریل هېنز څومره پېژنئ؟

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: November 26, 2020)
هېنز

Reuters
۵۱ کلنه هېنز د نیویارک ښار د منځنۍ کچې وګړو په ډله کې راځي، مور یې رسامه او پلار یې کیمیاپوه دی.

د امریکا منتخب ولسمشر جو بایډن اوریل هېنز د ملي استخبارتو ادارې د مشرې په توګه ټاکلې او په دې سره دا د امریکا تاریخ کې لومړی ځل شو چې پر دې مقام یوه ښځه ټاکل کېږي.

دا مقام د امریکا استخباراتو کې تر ټولو لوړ پوست دی، چې مشر/مشره به یې د ۱۲ څارګرو ادارو څارنه کوي.

څارونکي وايي په دې حساس وخت کې د سي ای اې د اوسنۍ مشرې جینا هاسبل تر څنګ د اغلې هېنز ټاکنه د امریکا استخباراتي بنسټونو کې د ښځو لپاره ګټور تمامېدای شي.

اوریل هېنز څوک ده؟

که څه هم اغلې هېنز پر ګڼو جګو استخباراتي پوستونو کار کړی خو تر اوسه یې د څارګرې افسرې په توګه دنده نه ده کړې.

۵۱ کلنه هېنز د نیویارک ښار د منځنۍ کچې وګړو په ډله کې راځي – مور یې رسامه او پلار یې کیمیاپوه دی.

منتخب ولسمشر جو بایډن د خپلې ادارې د ځینو غړو ګومارنه ډاګیزه کړه

Reuters
منتخب ولسمشر جو بایډن د خپلې ادارې د ځینو غړو ګومارنه ډاګیزه کړه

هغې لومړي سر کې شیکاګو پوهنتون کې د فیزیک لوستلو ته مخه کړه، بیا یې قانون ولوست او په ۲۰۰۱ کال یې قانون کې دوکتورا واخیسته.

مخکې تر دې چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د قانوني سلاکار دفتر ته ولېږدي، هېنز ځینې حقوقي دندې په مخ وړي دي.

له ۲۰۰۷ تر ۲۰۰۸ یې د مشرانو جرګې د بهرنیو اړیکو جرګه ګۍ کې هم کار کړی، چې هغه وخت جو بایډن د ولسمشر مرستیال و.

له ۲۰۱۰ کال وروسته هېز د بارک اوباما د واکمنۍ پرمهال د ملي امنیت په ګڼو برخو کې کار کړی، د ملي امنیت د سلاکار مرستیاله پاتې شوې او د مرکزي استخباراتو ادارې د مرستیالې مشرې دنده یې مخته وړې ده.

په بي بي سي کې د امنیتي چارو خبریال ګورډون کوریرا وايي د واک د لېږد بهیر کې د نویو ګومارنو او د پخوانیو چارواکو د لیرې کېدو امکان شته.

دی وايي د دغه احتمال سرچینه دا وېره هم کېدای شي چې ګنې “د ټرمپ ډله به ښايي هڅه وکړي چې” خپل کسان د ملي امنیت سیستم کې ځای پر ځای کړي او د راتلونکې جنورۍ پر ۲۰مه د جو بایډن له لوړې وروسته دوی خپل رول ولوبولی شي.

هېنز د سې شنبې په ورځ جو بایډن ته په خطاب کې ویلي: “پوهېږې چې زه هېڅکله چارواکو ته له حقیقت ویلو ډډه نه کوم. دا به د ملي استخباراتو د مشرې په توګه زما مسئولیت وي. ډېر وخت مې تا سره ګډ کار کړی، زه دا ګومارنه منم.”

د امریکا منتخب ولسمشر جو بایډن د خپلې نوې ادارې د غړو ټاکلو په لړ کې دا ځل دوه دیموکراټې فعالې (ریما دودین (له اصله فلسطینۍ /اردنۍ) او شوانزا غوف (له اصله افریقایۍ) په سپینه ماڼۍ کې د قانون جوړونې چارو دفتر مرستیالانې ټاکلې دي.

جو بایډن د دوشنبې په ورځ د دغو ښځو تر ګومارلو وروسته وویل: “د امریکا ولس زموږ د ادارې کار پیلېدا ته لېوال دی او نن به مرستیالان زموږ د اجنډا وړاندې کولو کې مرسته وکړي چې هر امریکايي ته یې د یو عادلانه فرصت ضمانت ورکړی.”

ریما دودین لومړنۍ عرب توکمه ښځه ده چې د امریکا په تاریخ کې په دې مقام ګومارل کېږي.

هغې د کلیفورنیا پوهنتون اقتصاد او سیاسي علوم لوستي او په ۲۰۰۲ کال فارغه شوې، بیا د الینوی پوهنتون د حقوقو پوهنځي کې شامله او په ۲۰۰۶ ترې فارغه شوې ده.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

د بښنې نړیوال سازمان: ‘د سولې بهیر کې دې د ښځو حقونه له پامه نه غورځول کېږي’

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: November 25, 2020)

د بښنې نړیوال سازمان وايي، د سولې په بهیر کې دې د ښځو حقونه له پامه نه غورځول کېږي. دغه سازمان د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د پای ته رسولو نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي، د افغان دولت او طالبانو ترمنځ د سولې مذاکراتو کې د ښځو حقونو له پامه غورځول به تېرو دوو لسیزو کې په دې برخه کې په سخته شوي پرمختګ او لاسته راوړنو سره خیانت وي.

د بښنې نړیوال سازمان د نومبر له ۲۵ د ډیسمبر تر ۱۰ د ښځو پروړاندې د تاوتریخوالي له منځه وړلو ۱۶ ورځنی کلنی کمپاین پیل کړی چې له مخې یې په نړیواله کچه د ښځو د حقونو د مدافعینو د فعالیتونه ستایل کېږي.

په دې کمپاین کې پر حکومتونو غږ شوی چې د ښځو پر وړاندې تاوتریخوالي، څېړنه، مخنیوي او له عاملینو سره یې قانوني چلند وکړي.

دې سازمان ویلي، په داسې حال کې چې د افغان دولت او طالبانو ترمنځ مذاکراتو کې د ښځو حقونه له لوی ګواښ سره مخ دي، د بښنې نړیوال سازمان په افغانستان کې د ښځو د حقونو له مدافعینو سره له نژدې کار کوي چې د دوی پياوړي داستانونه رابرسېره کړي.

د دې نړیوال سازمان په اعلامیه کې راغلي: “په دوو لسیزو کې د سختې مبارزې په بنسټ ترلاسه شوي د افغان مېرمنو لومړني حقونه، اوس د له منځه تلو له ريښتیني احتمال سره مخ دي.”

د افغانستان لپاره د بښنې نړیوال سازمان کمپاینره سمیرا حمیدي وايي: “د ښځو د حقونو په اړه پرمختګونه باید د سولې په روان بهیر کې شاته ونه غورځول شي. د نوموړې په وینا، د ټولو افغانانو په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو بشري حقونه باید د هرې وروستۍ موافقې په زړه کې ځای ولري.”

د دې سازمان په اعلامیه کې راغلي چې لاهم د ښځو پر وړاندې لوی خنډونه او ننګونې پاتې دي. د دوی پر وړاندې تاوتریخوالی روان دی، په دولتي کچه د ښځو ګډون محدود دی او د یونیسف په وینا لاهم ۲،۲ میلیونه افغان نجونې ښوونځیو ته نه ځي.

د بښنې نړیوال سازمان وايي، د سږ کال په ۱۶ ورځني کمپاین پرمهال په کابل او نورو ولایتونو کې به سیاست پوه او فعالو افغان مېرمنو او هغو ته چې د ښځو د حقونو مخکښانې وي، دا موکه برابره کړي چې د یوه سوله ییز افغانستان لپاره ګډو لیدلوری شریک کړي چې مېرمنې وکوای شي د خپلواکي، زده کړو او کار په ګډون له خپلو حقونو برخمنې شي.

دا اندېښنې داسې مهال مطرح کېږي چې نړیوالې ټولنې همدا تېره ورځ جنیوا کانفرانس کې جنسیتي مساوات افغانستان سره د مرستو د دوام لپاره عمده شرط کېښود.

د جنیوا کانفرانس ګډونوالو د افغانستان د سولې د روان بهیر ملاتړ او دغه راز په چټک اوربند او د ملکي کسانو لپاره د نړیوالو قوانینو په مراعتېدو ټینګار وکړ.

د نړیوالې ټولنې لخوا جنیوا کانفرانس کې له افغانستان سره د راتلونکو ۵ کلونو لپاره څه باندې ۱۳ میلیارده ډالره مرستې اعلان شوې.

غني: سولې او ټیکاو ډېرېدو ته ښځې لېواله دي

محمد اشرف غني

Getty Images
محمد اشرف غني وايي، هڅه یې دا ده چې د سولې او ثبات په ډېرېدو کې ښځې پوره ونډه ولري.

افغان ولسمشر محمد اشرف غني د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي مخنیوي په نړیواله ورځ ویلي، ښځې په هېواد کې د جګړې اصلي قربانیانې، خو سولې او ټیکاو ته ډېرې لېواله دي. دی وايي، هڅه یې دا ده چې د ښځو د پرمختګ په وړاندې پرتې ستونزې لیرې او د قانون جوړولو برخه کې ځینې قوانین او مقررات طرح، تصویب او نافذ کړي چې په تطبیقولو به یې د ښځو وضعیت ښه شي.

ښاغلي غني دا څرګندونې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د مخنیوي نړیواله ورځ (چې نن چارشنبه، نومبر ۲۵مه ده) په یوه خبرپاڼه کې کړې دي.

خبرپاڼه زیاتوي، ښځې د ټولنې یو ځوځنده او فعاله برخه ده، چې د ژوند په ټولو برخو کې یې حضور او رول اړین دی.

ولسمشر ویلي، له ښځو سره تاوتریخوالی یوه ناوړه ټولنیزه پدیده ده، چې ټوله بشري ټولنه ګواښي. دی وايي، د ښځو د پرمختګ پر وړاندې به د ټولو خنډونو لیرې کولو فرصتونه برابر کړي.

محمد اشرف غني وايي، هڅه یې دا ده چې د سولې او ثبات په ډېرېدو کې ښځې پوره ونډه ولري.

د افغانستان بشري حقوق خپلواک کمیسیون وايي، په افغانستان کې د کرنتین پر مهال د ښځو په وړاندې د فزیکي تاوتریخوالي پېښې د پخوا پرتله پام وړ ډېري شوې، چې په وینا یې شمېرې به یې په خپل راتلونکي کنفرانس کې شریکې کړې.

د دغه کمیسیون په وینا دا چې د کرنتین پرمهال هغه ادارې رخصت یا له کورونو کار کاوه، چې د ښځو په وړاندې د تاوتریخوالي پېښې ثبتوي. نو د پېښو نه ثبتېدل له ښځو سره د فزیکي تاوتریخوالي د ډېرېدو لامل شوی دی.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

د بي بي سي “سل مېرمنو لېست” کې دوه افغان مېرمنې هم شاملې دي

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: November 25, 2020)
Index promo

BBC

بي بي سي د ۲۰۲۰ کال لپاره د ۱۰۰ هغو مېرمنو نوملړ خپور کړی چې په نړۍ کې ډېرې الهام بښونکې او نفوذ لرونکې دي. په دوی کې دوه افغان مېرمنې سمیه فاروقي او لاله عثماني هم شاملې دي.

سږ کال هغه ۱۰۰ مېرمنې په دې لېست کې راټولې شوې چې په سختو شرایطو کې یې په بېلابېلو برخو کې مثبت بدلونونه راوستي.او یا د بدلون راوستلو لامل شوې دي.

په دې نوملړ کې د فینلنډ د ښځو جوړ اییتلافي حکومت مشره سنا مارین، د نیو اواټار فیلمونو ستورې میچل یه، سارا ګیلبریټ، چې د کورونا وېروس واکسین کې د اکسفورډ پوهنتون د څېړنو چارې مخته وړي او همدارنګه د چاپېریالي چارو فعاله او ممثله جې فونډا هم دي.

په دې کال کې، په داسې حال کې چې په نړۍ کې بې شمېره ښځو د نورو ښځو د لاسنیوي لپاره قربانۍ ورکړي، دوی ته د احترام پخاطر د ۱۰۰ مېرمنو نوملړ کې د یوه نوم ځای تش پرېښودل شوی.

په نوملړ کې دوه افغانې مېرمنې څوک دي؟

کله چې د هغې په پلرني ټاټوبي هرات ولایت کې د کوویډ-۱۹ لومړنۍ پېښه ثبت شوه، سمیه او د هغې د نجونو روباټيک ډلې د ساه اخیستو پر یوه داسې ارزانبیه الې کار پیل کړ، چې د کورونا وېروس د ناروغانو درملنه به پرې وشي.

سمیه او د هغې ډله پلان لري خپل دا کار د عامې روغتیا وزارت ته وښيي. که د دوی دا لومړنۍ نمونه ومنل شي، نو په لیرو روغتونونو کې ګټه ترې اخیستل کېدای شي.

https://twitter.com/NATOscr/status/1285160737300795392

سمیه چې په ۲۰۰۲ کال کې زیږېدلې ده، څو جایزې یې ګټلې، چې یوه پکې امریکا کې د ټکنالوجۍ اړوند جایزه ده.

د بي بي سي د سل مېرمنو په سږني لېست کې دویمه افغانه لاله عثماني ده، چې د ښځو حقونو لپاره کار کوي.

په افغانستان کې عامه ځایونو کې د ښځې نوم اخیستل د خوښۍ وړ کار نه دی. کله چې ښځه واده شي، نوم یې واده ته په بلنلیک کې نه لیکل کېږي. کله چې ومري، نوم یې د مړینې کارت او ان د قبر په شناخته هم نه لیکل کېږي.

فعاله لاله عثماني له هغه څه نهیلې شوه، چې غوښتل یې خپل اساسي حقونه ترلاسه کړي، همدا وو چې دا(زما نوم چېرې دی) کمپاین یې پیل کړ.

Continue Reading
Advertisement

Trending