Connect with us

بی بی سی پښتو

د غني او بایډن کتنه؛ امریکایي ولسمشر افغانستان کې د تاوتریخوالي د ختمېدو غوښتنه وکړه

خپور شوی

 په

(Last Updated On: چنګاښ ۵, ۱۴۰۰)
غني

Getty Images

افغان ولسمشر محمد اشرف غني د جمعې پر ورځ واشنګټن کې له خپل امریکایي سیال سره سپینه ماڼۍ کې وکتل. دواړه مشران افغانستان کې پر روان وضعیت، د افغان سولې بهیر او د دواړو هېوادونو پر خپلمنځي اړیکو غږېدلي دي.

امریکایي ولسمشر جو بایډن سپینه ماڼۍ کې ورټولو خبریالانو ته وویل، افغانان به خپل برخلیک پخپله ټاکي، خو امریکا به یې ترڅنګ ولاړه وي.

نوموړي وویل، امریکایي پوځیان له افغانستانه ووځي، خو دا په دې معنا نه ده چې د امریکا او افغانستان ترمنځ همکاري به ختمېږي.

ښاغلي بایډن له ولسمشر غني سره لیدنه کې وویل، په افغانستان کې “بې معنا تاوتریخوالی” باید ودرول شي. خو زیاته یې کړه چې دا چاره به اسانه نه وي.

وروسته ولسمشر غني د خبریالانو پوښتنو ته ځوابونه وویل او سپینې ماڼۍ هم په دې اړه یوه خبرپاڼه خپره کړه.

د سپینې ماڼۍ د جمعې ورځې خبرپاڼه کې راغلي، چې امریکا په ۲۰۰۲ کال کې د افغان نجونو او ښځو د ملاتړ د ۷۸۷ میلیون ډالر، د ۳۶ میلیون ډالر د نا پوځي او نژدې ۳٫۹ میلیارد بشردوستانه مرستو په ګډون له افغانستان سره نژدې ۸۸ میلیارد ډالره مرسته کړې ده.

په خبرپاڼه کې دا هم راغلي چې د امریکا کانګرس په روان ۲۰۲۱ کال کې له افغان ځواکونو سره د همکارۍ لپاره تر ۳ میلیارد ډېر ډالر ځانګړي کړي او ښاغلی بایډن د ۲۰۲۲ کال لپاره هم د ۳٫۳ میلیارد ډالرو مرستې غوښتنه کړې ده.

https://twitter.com/POTUS/status/1408457960024690690

افغان ولسمشر محمد اشرف غني په خپلو خبرو کې له افغانستان د امریکایي پوځیانو د ایستلو په تړاو د ولسمشر بایډن پرېکړه تاریخي وبلله او یو ځل بیا یې ټینګار وکړ چې افغان حکومت د دې پرېکړې درناوی او ملاتړ کوي.

ښاغلي غني وویل، افغانستان له یو سخت پړاوه تېرېږي، خو په اتفاق او هوډ به له دې ستونزو راوځي.

‘افغانان د زور تابع نه دي’

ښاغلي غني پر دې خوښي وښوده چې افغانستان په سپینه ماڼۍ کې یو ملګری او ټینګ ملاتړ لري:

“لومړی پیغام د افغانستان ستر ولس او پیاوړو امنیتي او دفاعي ځواکونو ته دا دی چې نن تاسې په سپینه ماڼۍ کې یو ټینګ ملاتړ او دوست لرئ. له ما ولسمشر بایډن پوښتنه وکړه څه غواړې، ما ویل د افغانستان ولس په سپینه ماڼۍ کې یو دوست غواړي، یو ملګری. ویل یې دا ملګری لرې”.

ولسمشر غني دا هم وویل چې د امریکا دفاع وزیر سره لیدنه کې له افغان ځواکونو سره د تجهیزاتو په برخه مې هم د مرستې ژمنه وشوه، چې په وینا یې د افغان ځواکونو د هوايي برخې نیمګړتیاوې به په دې مرسته پوره شي.

ښاغلي غني پر طالبانو – او هغو کسانو چې د دوی ملاتړ کوي – غږ وکړ چې باید پوه شي زور د افغانانو د تابع کولو لاره نه ده.

ولسمشر غني پر طالبانو غږ وکړ چې د جګړې پای ته رسولو لپاره اوربند وکړي او په سیاسي بهیر کې شامل شي.

ښاغلي غني اوسنۍ روانې جګړې ته په اشاره وویل، افغانستان اوس په یوه سخت پړاو کې دی.

نوموړي یادونه وکړه چې تېرو ۲۴ ساعتونو کې افغان امنیتي ځواکونو ۶ ولسوالۍ بېرته نیولې دي، نو ځکه باید څوک د دوی پر وړتیا شک ونکړي.

د ولسمشر غني نورې لیدنې

ولسمشر غني نن جمعه د امریکا دفاع وزیر لویډ اسټن او د ملي امنیت سلاکار جک سالېون سره هم کتلي،‌ خو د دې کتنو جزئیات لا نه دي په ډاګه شوي.

نوموړي همدا راز جمعه سهار د امریکا د استازو جرګې له مشرې نانسي پلوسي او یو شمېر نورو چارواکو او سناتورانو سره هم وکتل.

ولسمشر غني له نانسي پلوسي سره کتنه په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر اوسني وضعیت، د نجونو پر زدکړو او دوه اړخیزو اړیکو خبرې کړې دي.

اغلې پلوسي له دې کتنې وروسته خبریالانو ته وویل: امریکا د افغانو ښځو او نجونو راتلونکي ته ډېره لېواله ده. فکر کوم دې برخه کې پرمتخګ شوی. ما پخپله افغانستان ته خپلو ۹ سفرونو کې هلته د ښځو او نجونو پرمختګ ولید.

د دې لیدنې په اړه د ارګ په اعلامیه کې راغلي، ولسمشر غني د کورونا وېروس، وچکالۍ او د جګړې له کبله د بېځایه شویو وګړو لاسنیوي برخه کې د امریکا مرستې وستایلې.

بلېنکن: د سولې په اړه د طالبانو جدیت ارزوو

د امريکا د بهرنيو چارو وزير

BBC

په ورته وخت کې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انټوني بلېنکن ویلي، امریکا د سولې په اړه د طالبانو جدیت ارزوي.

ښاغلي بلېنکن د جمعې پر ورځ پاریس کې خپل فرانسوي سیال سره یوې ګډې خبرې ناستې ته وویل، امریکا په افغانستان کې اوسنی امنیتي وضعیت په دقت څاري.

ښاغلي بلېنکن خبریالانو ته وویل: په زور پر هېواد د ولکې هڅې له سوله ییز جوړجاړي سره په بشپړه توګه په ټکر کې دي.

افغان طالبانو تر اوسه د امریکا د بهرنیو چارو وزیر دې څرګندونو ته غبرګون نه دی ښودلی، خو په تېر کې یې پر امریکا تور لګولی چې د دوحې تړون یې په بشپړه توګه نه دی عملي کړی.

طالبان همدا راز تور لګوي چې په افغان حکومت کې ځینې کړۍ د خپل واک ساتلو لپاره د سولې پر وړاندې خنډونه جوړوي.

Continue Reading
Advertisement

بی بی سی پښتو

د ماډل ښځې د سر وېښتو ‘خرابولو’ له کبله سینګارتون ته د ۲۰ میلیونه روپیو تاوان ورکولو امر شوی

خپور شوی

په

(Last Updated On: تله ۲, ۱۴۰۰)
An Indian model sits as she has her hair styled backstage ahead of the Ashima Leena fashion show at Bridal Fashion Week in New Delhi.

Getty Images

د هند یوې محکمې د یوه ځايي سینګارتون ته امر کړی، چې په ناسم ډول د یوې ماډل ښځې د سر وېښتو جوړلو له کبله هغې ته ۲۰ میلیونه روپۍ (۲۷۱زره ډالر) تاوان ورکړي.

ویل کېږي دې ښځې ته د وېښتو اړوند تولیداتو د سوداګریزو اعلانونو لپاره د دې د اوږدو سر وېښتو له کبله حق الزحمه ورکول کېده.

محکمې ته ویل شوي چې د سینګارتون کارکوونکو د هغې د لارښوونې خلاف د هغې اوږدې څڼې زیاتې لنډې کړې دي.

د مشتریانو زیان جبرانولو ملي کمېسیون (این سي ډي ار سي) مسوولین وايي:

دې ښځې هغه امکاني حق الزحمه له لاسه ورکړې چې تمه یې کوله، له دې کبله یو داسې دروند زیان ورته اوښتی چې د ژوند طرز یې ورسره بدل شوی او د ماډل په توګه یې تر ټولو د مخکښ کېدو ارمان رژېدلی دی.

دوی محکمې ته په عریضه کې ویلي:

دا څو ځله له ذهني ضعف سره مخامخ شوې، او د خپلو سر وېښتو پرې کولو لړ کې د دې بې پروایۍ له کبله یې نه شو کولای خپل مسلک ته توجه وکړي او بالاخره یې دنده بایلوده.

د محکمې اسناد ښيي چې دا ښځه ۲۰۱۸ کال کې سینګارتون ته ورغلې وه او د وېښتو جوړوونکي کس ته یې له خپلې خوښې سره سم د وېښتو جوړولو ویلي و، خو ویل کېږي هغه کس یې د سر وېښتو لویه برخه خورا ډېره لنډه کړې وه.

په اسنادو کې دغه راز ویل شوي چې کله دې ښځې شکایت کړی، دې ته د وېښتانو بېرته اوږدولو لپاره د دارو درملو وړاندیز شوی و.

دې ښځې محکمې ته ویلي چې درملنه مشکوکه وه او وېښته یې نور هم خراب شوي دي.

دغه سینګارتون چې د پلازمېنې ډیلي په یوه مشهور هوټل کې موقعیت لري، د پرېکړې خلاف د استناف غوښتنې حق لري.

خو سالون مسوولینو تر اوسه د پرېکړې په هکله څه نه دي ویلي.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

افغان میندې او د طالبانو واکمنۍ کې زېږون: د موبایل څراغ ته د ماشومانو ولادت

خپور شوی

په

(Last Updated On: تله ۲, ۱۴۰۰)
Afghan mother and baby with doctor. Photo collage illustration from photographs courtesy Getty Images

BBC
افغانستان کې د طالبانو له راتګ سره د عامې روغتیا برخه کې ستوزنې په ډېرېدو دي

رابعه د افغانستان د ننګرهار په یوه روغتون کې له زېږون څو ورځې وروسته خپل نوی ماشوم کراروي. هغه وايي: “دا مې درېیم ماشوم دی خو تجربه یې به بیخي بدله وه، ډېره سخته تجربه مې تېره کړه”.

یوازې په څو اوونیو کې د ماشومانو د زېږون هغه څانګه کې چې د رابعې ماشوم پکې پيدا شوی و، لومړنی خدمتونو په ټپه درېدلي. هغې ته د ولادت پرمهال د درد ګولۍ، خواړه او هیڅ ډول درمل نه وو ورکړل شوي.

په هغه روغتون کې چې د ګرمۍ درجه پکې تر ۴۳ رسېده، برېښنا یې پرې شوې وه او د جنراتور روښانولو ته د تېلو پيسې نه وي.

د زیږون پرمهال د رابعې قابله عابده نه ستړې کېدونکي هلې ځلې کوي او وايي: “پر موږ داسې خولې راماتې وې لکه تشناب کې چې اوبه پر ځان را خوشې کړئ”.

عابده وايي د برېښنا د نشتوالي له امله د ماشومانو د زېږون پرمهال د موبایل څراغ کاروي. نوموړې زیاتوي: “دا زما لپاره د خپلې دندې پرمهال تر ټولو بده تجربه وه. له ډېره درده او نهیلۍ ډکه ده. خو له هغې راهیسې چې طالبان واکمن شوي، شپه او ورځ زموږ همدا حال وي”.

رابعه بختوره ده چې خپله او ماشوم یې ژوندی پاتې شول. افغانستان د نړۍ په هغه هېوادونو کې دی چې د مور او ماشوم مړینه پکې تر نورو ځایونو ډېره ده.

د روغتیا نړیوال سازمان یا ډبلیو اېچ او د مالومات له مخې افغانستان کې لا هم په هر سلو زرو زېږونونو کې ۶۳۸ میندې مري.

دا کچه پخوا نوره هم لوړه وه. خو د مور او ماشوم د روغتیا په برخه کې هغه پرمختګونه چې له ۲۰۰۱ کال راهیسې شوي، په چټکۍ مخ په ځوړ روان دي.

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق اجرایه مشره نتالیا کنېم وايي،‌ اوس حالت خورا بېړنی او نهیلي کوونکی دی او دا یې په ريښتیني ډول حس کوي.

دا صندوق اټکل کوي چې که د ښځو او نجونو لپاره بیړنۍ مرسته ونه شي، ښايي ۵۱۰۰۰ نورې میندې او ماشومان ومري او ممکن ۴ عشاریه ۸ میلیونه میندوارې میندي ونه کتل شي.‌

همدا راز ښايي تر ۲۰۲۵ پورې د هغو کسانو شمېره دوه برابره لوړ شي چې د کورنۍ یا ماشوم پلانولو لپاره روغتیايي کلینیکونو ته لاسرسی نه لري.

Afghan women in burkas, with baby. Photo collage illustration from photographs courtesy Getty Images

BBC
نړیواله ټولنه وایي، که بېړنۍ مرستې ونشي د افغان میندو او ماشومانو ژوند به لا جدي خطر سره مخ شي.

د افغانستان د عامې روغتیا پخوانی وزیر ډاکټر وحید مجروح (چې د ندې پرمهال یې دا خبرې کولې) وايي: “په ټول افغانستان کې د لومړنیو روغتیايي اسانتیاوو مرکزونه په ړنګېدو دي. له بده مرغه له دې سره به د مور او ماشوم مړینه هم لوړه شي”.

ښاغلي مجروج د جهموریت د کابینې یوازینی وزیر و چې د طالبانو په سرپرسته کابینه کې هم تر یو څه مودې پر خپله دنده پاتې و.

کله چې بهرني ځواکونه له افغانستانه په وتو شول، طالبانو د ولسوالیو او ولایتونو پر نیولو پیل وکړ او کله چې طالبان پر کابل واکمن شول، بهرنۍ مرستې ودرېدې او یا له لویه سره کنګل شوې.

د افغانستان روغتیايي سیستم تر ډېره پر همدې بهرنیو مرستو پایېده. د امریکا او د روغتیا نړیوال سازمان په کډون بهرني بسپنه ورکوونکي په کابل هوايي ډګر کې کړکېچن حالت ته پام د افغانستان روغتیايي سیستم ته طبي مرستي نه شي رسولای.

له همدې امله په افغانستان کې د ژوند ژغورنې او د میندوارۍ پرمهال د ښځو د روغتیا لپاره طبي وسایلو ته لاسرسی خورا ډېر اغیزمن شوی دی، او کورونا یې اغېز دوه برابره ډېر کړی دی.

ډاکټر مجروح وايي،‌په افغانستان کې د کورونا د څلورمې ممکنه څپې لپاره هیڅ ډول چمتوالی نشته.

په هغه روغتیايي مرکز کې چې عابده پکې کار کوي، د مالي مرستو بندولو پایله دا شوه چې د امبولانس چلولو لپاره د تیلو پيسې نشته.

عابده وايي: “همدا دوه شپې وړاندې یوه مور چې لنګوالۍ ته نژدې وه، په بیړه یې د امبولانس غوښتنه وکړه، ځکه هغه په ډېر دردر کې وه. زموږ په امبولانس کې تیل نه وو، نه یې د تیلو پيسې وي. هغې ته مو وویل چې ټکسې موټر کې راشي. خو پر وخت هیڅ ورته پیدا نه شول.‌هغوی بلاخره موټر پیدا کړی و، خو ډېره ناوخته وه. تر څو چې کلینک ته رارسېده، په موټر یې کې ماشوم پیدا شوی و. د هغې درد ډېر زیات و، څو ساعته بې هوښه شوې وه. موږ ګومان نه کاوه چې ژوندۍ دې پاتې شي. ماشوم هم په ډېر سخت حالت کې و. موږ هیڅ نه درلودل چې وریې کړو”.

له نیکمرغه د مور ماشومه ژغورل شوې وه. مور هم له همغه روغتون درې ورځې وروسته رخصت شوې وه چې د مالي مرستو نشتوالي خورا ډېر ځپلی دی.

Afghan birth centre. Photo collage illustration from photographs courtesy Getty Images

BBC
افغانستان کې د زېږون پر مهال د مور او ماشوم د مړینې کچه لوړه ده

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق مشره کنېم وايي: “موږ شپه او ورځ کار کوو، هڅه کوو چې یو سیستم رامنځته کړو، خو له پيسو پرته هیڅ نه کېږي. آن په کابل کې د تېرو څو اوونیو ډراماتیکو پېښو پخوا هم په هرو دوو ساعتونو کې یوه افغان ښځه د ماشوم د زېږون پرمهال مړه کېده”.

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق هڅه کوي له هغو څه باندې یو میلیارد میلیونو ډالرو مرستې نه چې نړیوالې ټولنې یې ژمنه کړې کړي، نژدې ۳۰ میلیونه یې د افغان ښځو او نجونو د ژوند ژغورنې طبي برخې ته تر لاسه کړي.

په افغانستان کې روغتیايي حالت ته په پام ښايي اړینو روغتیايي مرستو ته د رسېدو لپاره خوندي لاره ورکړل شي او طالبان هم په دې باور دي چې له بهرنیو مرستو پرته په افغانستان کې روغتیايي سیستم نه شي پایېدلی.

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق اندېښمن دی چې په کوچني عمر کې د ودونوو ډېرېدل ښايي د مور او ماشوم د مړینې کچه لا ډېره کړي.

ډېرېدونکي بې وزلي، اوسمهال ښوونځیو ته د غټو نجونو نه پرېښودل، او وسله والو سره د کوچنیو نجونو د ودولو اندېښنې مهم موضوعات دي. ډاکټره کنېم وايي، که څوک په کم عمر کې مور شوې وي، د ژوند پایېدو چانس یې سملاسي راکمېږي.

پر ښځو د طالبانو نوي بندیزونه د افغانستان روغتیايي سیستم، چې له وړاندې نازک دی، لا نور ځپلی شي. د افغانستان په ډېرو سیمو کې ښځې دباندې وتو پرمهال باید حجاب یا چادري واغوندي. خو یوه بله لویه اندېښنه هم شته.

داسې رپوټونه شته چې روغتونو او کلینیکونو ته ویل شوي چې ښځینه ناروغانې به یوازې ښځینه ډاکترانې ګوري.

یوې قابلې چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي، بي بي سي ته وویل یو ډاکټر هغه مهال ډبول شوی و چې ښځینه ناروغه یې یوازې په خونه کې معاینه کړې وه.

هغه قابله وايي په هغه مرکز کې چې دا پکې کار کوي، ډاکټرانو ته ویل شوي،‌ که د ښځینه ناروغانو د معاینې لپاره ښځینه ډاکټرانې نه وي، نارینه ډاکټر یوازې په هغه صورت کې ښځې ناروغانې کتلای شي چې په خونه کې دوه یا درې نور کسان هم حاضر وي.

ښځو ته ویل شوي چې له محرم یا له نارینه پرته دې بهر نه وځي،‌ خو زرمینه چې په ننګرهار کې د پنځو میاشتو میندواره ده، وايي:

“زما مېړه غریب سړی دی، هغه موږ ته د یوې مړۍ ډوډۍ لپاره د سړک تر غاړې سودا خرڅوي. زه ولې هغه ته ووایم چې کار پرېږدي او له ماسره روغتون ته ولاړ شي؟”

د عابدې په وینا له میندوارو مېرمنو سره روغتون ته د نارینه و د تګ اجباري کول په دې مانا دي چې ښايي د زرمینې په څېر ګڼې میندوارې میرمنې کلینیکونو ته د مهمو معاینو لپاره ولاړې نه شي.

همدا ډول ښايي ګڼې روغتیايي کارکوونکې هم له دې وروسته کار ته تګ لپاره زړه ښه نه کړي.

Pregnant Afghan woman. Photo collage illustration from photographs courtesy Getty Images

BBC
کلتوري محدودیتونو هم افغانستان کې روغتیایي اسانتیاو ته د ښځو لاسرسی کم کړی

د روغتیا نړیوال سازمان وايي په افغانستان کې د هرو لسو زرو کسانو لپاره ۴ اعشاریه ۵ ډاګټران شته چې دا له نړیوال معیار نه پنځه برابره ټیټه کچه ده.

دې ته په پام چې د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته ګڼ ډاکټران له افغانستانه وتلي، ښايي دا کچه نوره هم راکمه شوې وي.

په اګست میاشت کې طالبانو له ښځینه روغیتايي کارکوونکو وغوښتل چې خپلو کارونو ته ستنې شي. خو ډاکټر مجروح وايي،‌ د باور جوړېدل وخت غواړي او ډاکټرانې باید ډاډه شي چې کومه ستونزه ورته نشته.

بني زاده په کابل کې د ښځو د ناروغیو ډاکټره ده. هغې پر کابل د طالبانو له واک وروسته خپله دنده پرېښې ده او په کابل هوايي ډګر کې یې له هېواد د وتو لپاره ۲۴ ساعته انتظار هم کړی دی.

نوموړې وايي،‌ هر څه په یوه شپه کې بدل شول.‌ د اغلې نبي زاده پخوانۍ همکارانې هم یا له افغانستانه وتلي او یا یې د خوندیتابه لپاره دندې پرېښې دي.

هغه زیاتوي: “زما ګاونډۍ د ۳۵ اوونیو میندواره ده، غواړي له ډاګټرې سره د زېږون عملیاتو لپاره وخت واخلي، خو د ډاکټرې تیلیفون بند دی. ګاونډۍ مې ډېره ورخطا ده او وايي په خیټه کې یې د ماشوم حرکتونه نه حس کوي”.

د روغتیا عامه خدمتونو کارکوونکو ته له تېرو درېیو میاشتو معاشونه نه دي ورکړل شوي. عابده یوه له همغو کسانو ده، خو وايي له معاش پرته بیا هم غواړي تر دوو نورو میاشتو کار وکړي. نوموړې وایي:

“موږ پرېکړه کړې چې دا کار به د خپلو ناروغانو او خپلو خلکو لپاره کوو. خو د پيسو نشتوالی نه یوازې زموږ اندېښنه ده بلکې ناروغان مو هم ډېر اندېښمن دي. هغوی ډېر بې وزله دي، د درملو پېرلو وس نه لري”.

دبشري حقونو د څار ادراې په برخه کې د ښځو د برخې مشره هېدر بار وايي: “افغانان د جګړې د مرګژوبلې په اړه ډېر څه اوري. خو ډېر لږ پر دې غږېږي چې د ماشومانو د زېږون پر مهال څومره میندي او ماشومان مري، داسې حال کې چې مخنیوی یې کېدای شي”.

اغلې چې بار چې په می میاشت کې کابل ته تللې وايي، یوه روغتون د خپلو کارکوونکو د معاشونو پوره کولو لپاره هر څه کم کړي و. د زېږون پرمهال ګڼې میندې مجبورې وې چې وسایل په خپلو پيسو واخلي.

هغه زیاتوي: “یوې ښځې د خپل ولادت لپاره څه نا څه ۵۵۰۰ افغانۍ (۲۶ ډالره) پردې لګولي وو چې د زېږون لپاره اړین طبي وسایل واخلي. هغې خپلې وروستۍ پیسې پر هغو وسایلو مصرف کړې وې چې که عملیاتو ته یې اړتیا پېښېږي، باید له وړاندې یې وپېري”.

افغان ماشومان

BBC
داسې وېره شته چې ښایي افغانستان کې په کم عمر کې د نجونو ودول لا ډېر شي

اوس چې درمل او طبي وسایل کم شوي دي، یوازې له شخصي درملتونونو یې په خپلو پيسو اخیستلای شي، خو ډېری افغانان یې وس نه لري.

زرمینه وايي: “داسې میندوارې ښځې مې ولېدې چې ټوله ورځ یې زموږ په سیمه ییزو روغتیايي مرکزونو کې درملو ته په تمه تېروله، خو تش لاس بیرته کورونو ته ستنېدل. دا غوره ګڼم چې زېږون مې کور کې وشي، نه په روغتون کې. ځکه هلته نه درمل شته او نه هم وسایل. د ماشوم روغتیا او خپل صحت ته مې اندېښمنه یم”.

د نړیوال بانک د مالوماتو له مخې، په افغانستان کې نژدې ۵۵ سلنه وګړي د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي. ډېر یې په لېرې پرتو سېمو کې اوسېږي.

ډاکټر لودي چې د هرات په لېرې پرتو سیمو کې د بې وزلو خلکو او ګوښو خلکو درملنه کوي وايي: “موږ د داسې خلکو درملنه کوو چې خورا ډېر بې وزله او ډېر لږ مالي امکانات لري. موږ له ډېر سخت روغتیايي ناورین سره مخامخ یوو”.

له هغې راهیسې چې طالبان واک ته رسيدلي، د ښاغلي لودي کاري ډله وايي د خوارځواکۍ، نمونیا، رواني ناروغیو او د زیږون پرمهال ستونزې په ډرماتیک ډول ډېرې شوې دي.

د هرات د یوې لېرې پرتې سیمې ۲۸ کلنه اوسېدونکې لېنا وايي: “د طالبانو له راتګ مخکې یوه روغتیايي کلینک راته وویل چې خوارځواکه یم او نېمونیا ناروغي لرم. او زه میندواره هم وم”.

نوموړې وايي: “مېړه مې روغتون ته په خره یوړم. هلته قابلې زما د ولادت ستونزه را حل کړه خو د ماشوم وزن مې کم دی”.

لینا اوس په کور کې ده او حالت یې نازک دی، نه پوهېږي چې له ګټې وټې پرته یې ماشوم څرنګه لوی کړي.

ډېر افغانان وېره لري چې د دې هېواد د روغتیایی سیستم کړکېچ ورځ تر بلې ژورېږي او بد لور ته روان دی. د دې حالت تر ټولو ډېر زیان د میندوارو مېرمنو، نویو زېږېدلو او د ټیټ عمر ماشومانو په څېر چې تر ټولو ډېر زیامنېدونکي دي، رسېږي.

عابده چې د خپلې قابلې دندې ته په ډېر نهلۍ ځي، وايي،‌ د هرې ورځې په تېرېدو حالت لا بدترېږي او هیڅوک نه پوهېږي چې څه به کېږي.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

طالبان سندرغاړي نه زغمي، خو زه نه شم کولای موسیقي پرېږدم

خپور شوی

په

(Last Updated On: وږی ۳۰, ۱۴۰۰)

د خونې په منځ کې ایښې باجه غږېده، نجلۍ سندره بلله او بیا یې ناڅاپه په چیغو وژړل، خو د ډاډ ورکولو لپاره مې هیڅ خبره نه ورته درلوده.

دغه نجلۍ عایشه خان نومېږي، چې د یوه پردي هېواد، د پردي ښار په یوه خونه کې له څو اونیو راهیسې یوازې ژوند کوي.

دې نه یوازې خپل وطن، ښار او کور تر شا پرې ایښي، بلکې خپل ارمانونه یې هم همالته نیمګړي ترې پاتې دی.

دا وايي:

یوازې له دې کبله مې هېواد نه دی پرې ایښی، چې مسلمانه یم او بشپړ حجاب نه کوم، بلکې له دې کبله مې هېواد پرېښود چې یوه نجلۍ یم او سندرغاړې یم.

عایشه وايي، کله چې طالبان د پلازمېنې نژدې سیمو ته ورسېدل، استاد یې ورته وویل، چې اوس نو له هېواده د وتلو وخت دی.

عایشه لومړی ځل د ستاره افغان خپرونه کې راڅرګنده شوه او له دوو کلونو راهیسې یې کابل کې د موسیقۍ زدکړه کوله.

د عایشه ځانګړتیا په ژوندۍ بڼه د سندرو ویلو وړتیا ده.

عایشه وايي له موسیقۍ سره یې مینه بې کچې ده او نه شي کولای ترې لاس پر سر شي.

دا وايي:

زما لپاره موسیقي د ځان، خپل کلتور او احساساتو د اظهار وسیله ده، د یوې ښځې په حیث ګرانه ده چې د خپلو احساساتو څرګندونه وشي، خو د موسیقۍ له لارې دا کېدای شي، ځکه ټول خلک له موسیقي سره مینه کوي.

عایشه وايي، پوهېده چې راتلونکی یې ناڅرګند دی، خو د موسیقۍ مینې اړه کړه، چې هېواد پرېږدي.

دا وايي:

پاسپورټ مې درلود، خو په هغه وضعیت کې ان د ګاونډیو هېوادونو تر پولو تګ هم اسانه چاره نه وه، څو جوړه کالي مې غوټه کړل او له خپلې خونې راووتم، زما او زما د ګرانې خورلڼې لارې هم بیلې شوې، چې کلونه مو په یوه خونه کې ژوند کړی و.

له موسیقۍ سره د مینې له کبله عایشه لومړی له کورنۍ هم جلا شوې.

دا په دې هکله ډېره نه غږیږي، خو په خبره یې لومړی د کور پرېښوول او بیا له هېواده وتل اسان نه و. نوموړې وايي، د حقوقو محصله وم، پلار مې غوښتل وکیله شم، خو زما زړه په موسیقۍ کې بند و او د مسلک په توګه د موسیقۍ له انتخاب سره ډېرې ننګونې ملې وې.

عایشه وايي، په ښوونځي کې ډېره ستایل کېدم، خو کورنۍ مې دودپال وو، هلته د داسې ذوق پالل امکان نه درلود.

دا زیاتوي، د ستاره افغان خپرونه مشهوره وه، یوه ورځ مې د ازموینې لپاره غږیز کلیپ ورواستاوه، په لیست کې مې نوم راغی، خو د سندرې له خپرېدو مخکې مې لیلیه کې استوګنه غوره کړه، ځکه پوهېدم چې کورنۍ به مې هیڅکله داسې اجازه رانه کړي او زه د دې اجازې لپاره د دوی پر وړاندې نه شوای درېدای.

عایشه وايي، نه پوهېږم دې هېواد کې به تر څه وخته کډواله یم، خو په هېواد کې پاتې دوستانو ته هم اندېښمنه یم. دا وايي، له خورلڼو سره خبرې سختې دي، اندېښمنه کېږم، دوی د طالبانو په هکله د خبرو په ترڅ کې د سختیو، بندیزونو او ګواښونو خبرې کوي، دوی ان خپلې کوڅې ته نه شي تلای، ټولې زړه ماتې او نهیلې دي.

عایشه راته وویل، دوې میاشتې کېږي، چې کرۍ شپه د افغانستان او هلته پاتې افغانانو اندېښنو اخیستی یم، ځان ته او هغو کسانو ته اندېښمنه یم چې له هېواده وتلي دي. دا وايي، مرکه راته اسانه نه وه، خو غواړم د ځان او هغو ټولو هنرمندانو په استازیتوب وغږیږم چې افغانستان کې له خطرونو سره مخامخ دي، غواړم طالبانو ته هم ووایم، چې تاسو پوهېږئ که نه چې دا د هر افغان افغانستان دی.

عائشہ خان

BBC

دا وايي، افغانستان یوازې د طالبانو نه دی او دوی باید ښځو ته له درناوي سره او له بنسټیزو حقونو سره د ژوند کولو حق ورکړي.

عایشه وايي، نړیوال ته یې پیغام دا دی چې زما د عمر کسان ځان خوندي نه محسوسوي، په عاجزۍ سره له ټولو هیله کوم چې زموږ مرسته وکړئ، او زموږ د ازادي بېرته ترلاسه کولو لپاره زموږ تر څنګ ودرېږئ.

د مرکې په پای کې د عایشې له سترګو اوښکې څڅېدې او له ما یې وپوښتل، په اردو ژبه سندره درته ووایم؟

په خندا مې ورته وویل، هو!

چې غزل یې ویله، په زړه کې مې د دې د هوډ ستاینه کوله، ځکه عایشه په افغانستان کې د یوې بلې ناهیلي کوونکې دورې په ترڅ کې د یوه نوي نسل استازې راته ایسیده چې هیڅکله نه غواړي دې نوي وضعیت ته تسلیم شي.

Continue Reading

Trending

آریانا نیوز: ټول حقونه خوندي دي