Connect with us

بی بی سی پښتو

د امریکا فدرالي محکمې په حکم په مرګ یوازینۍ محکومه اعدام شوه

Avatar

خپور شوی

 په

(Last Updated On: January 13, 2021)

یوازینۍ ښځه لیزا مونتګامېري چې د امریکا د فدرالي محکمې د حکم پر بنسټ د قتل په تور په اعدام محکومه شوې وه، حکم پرې پلی شو.

وروسته له هغه چې د امریکا سترې محکمې د دې د ژوندي پرېښودو وروستۍ حقوقي هڅې هم رد کړې، لیزا مونتګامېري د اېنډیانا ایالت تېري هاوت یوه زندان کې د مرګونې ستنې په ورلګولو اعدام شوه.

دې قضیې وروسته له هغه د ډېرو پام ځان ته ور واړاوه چې مدافع وکیل یې ویل دا ښځه له رواني پلوه ناروغه ده او په ماشومتوب کې ورسره ناوړه چلند شوی.

لیزا مونتګامېري په ۲۰۰۴ کال کې یوه ۵۲ کلنه مېندواره مېرمن زندۍ کړه.

د عیني شاهدانو په وینا، یوه ښځه چې د اعدام پرمهال د مونتګامېري څنګ ته ولاړه وه، د دې له خولې ماسک لېرې کړی او پوښتنه یې ترې کړې چې که د ویلو له پاره وروستۍ خبرې لري نو ودې یې وایي، هغې ویلي چې “نه” او نور یې هېڅ نه دي ویلي.

مونتګامېري په سیمه ییز وخت ۰۱:۳۱ مړه اعلان شوه. د هغې وکیلې کېلي هېنري وویل هر هغه چا چې یې په اعدام کې ګډون کړی و باید د شرم احساس وکړي.

په یوې اعلامیې کې یې مونتګامېري یوه “زیانمنه شوې” ښځه بللې چې دولت یې په وژلو کې له ټولو لارو کار واخیست او اعدام یې له عدالته لېرې و.

Protesters outside the prison in Terre Haute, Indiana, U.S. January 12, 2021

Reuters
ځینو مظاهره چیانو اېنډیانان کې له زندانه بهر د اعدام حکم له مینځه وړلو غوښتنه کوله.

تر دې وړاندې د امریکا د متحدو ایالتونو عدلیې وزارت ویلي ول د دغه هېواد فدرالي حکومت په نژدې ۷۰ کلونو کې په لومړي ځل یوه ښځینه بندۍ اعداموي.

لیزا مونتګامېري په ۲۰۰۴ کال په میزوري ایالت کې یوه مېندواره مېرمن زندۍ کړې او د هغې د نس تر څیرلو وروسته یې ماشوم ترې تښتولی و.

امریکا کې د اعدام سزا د معلوماتي مرکز په وینا دغه هېواد کې په وروستي ځل په ۱۹۵۳ کال کې د بوني هیډي په نوم مېرمن په میزوري ایالت کې ګازو خونه کې ایسارولو سره اعدام شوې وه.

د ډونلډ ترمپ ادارې تېر کال وویل، چې په فدرالي کچه د اعدام سزا له سره پیلوي.

لیزا مونتګامېري څوک وه؟

د امریکا د عدلیې وزارت د اعلامیې له مخې، مونتګامېري د ۲۰۰۴ کال دسمبر کې له کېنساس څخه ظاهرآ د یوه سپي د پېرلو لپاره میزوري کې د «بوبي جو سټینېټ» کور ته ورغله.

خو کور ته تر ننوتلو وروسته هغې پر سټینېټ برید وکړ او نوموړې یې- چې د اتو میاشتو میندواره وه- تر هغې زندۍ کړه، چې بې سده شوه.

«مونتګامېري تر دې وروسته د پخلنځي چړې سره د سټينېټ خېټه وڅیرله او دا کار لامل شو، چې نوموړې بیرته په سد راشي. سټینېت د ژوند لپاره هلې ځلې وکړې، خو مونتګامېري دا ځل تر مړه کېدو زندۍ کړه. مونټګمېري تر دې وروسته ماشوم د هغې له تنه جلا او له ځان سره یووړ او هڅه یې وکړه، چې خپل ماشوم یې وښيي.»

په ۲۰۰۷ کال یوه قضايي پلاوي نوموړې په فدرالي کچه په انسان تښتونه، چې په مرګ تمامه شوې وه، ګرمه وپیژندله او هغې ته یې په یوه خوله د اعدام سزا وغوښته.

په فدرالي او ایالتي کچه د اعدام سزا توپیر څه دی؟

اعدام

Getty Images

د امریکا د متحدو ایالتونو د قضايي سیستم له مخې جرمونو ته هم په ملي کچه د فدرالي محکمو او هم په سیمه ییزه کچه د ایالتي محاکمو په وسیله رسېدنه شونې ده.

د جعلي پیسو او د ډاکخانې غلا «پوستي غلا» په څېر مشخصو جرایمو ته نیغ په نیغه فدرالي محکمه کې رسېدګي کېږي. په همدې توګه له اساسي قانون سرغړونې او داسې قضیې هم، چې متحد ایالتونه پکې یو اړخ ګڼل کېږي، دغو محکمو ته راجع کېدای شي.

په ۱۹۷۲ کال د سترې محکمې د پرېکړې له مخې په دواړو فدرالي او ایالتي کچه د اعدام سزا ناقانوني وبلل شوې او هغه مهال د دې سزا ټول اړوند قوانین هم لغوه شول.

سترې محکمې په ۱۹۷۶ کال کې ایالتونو ته بېرته د اعدام سزا د پلي کېدو اجازه ورکړه او په ۱۹۸۸ کال حکومت داسې قانون جوړ کړ، چې په فدرالي کچه یې هم دغه کار شونی کړ.

د اعدام سزا د معلوماتي مرکز د راټولو شویو معلوماتو پر بنسټ له ۱۹۸۸ تر ۲۰۱۸ کال پورې په فدرالي کچه ۷۸ کسانو ته د اعدام سزا اورول شوې، خو یوازې درې یې عملي شوې دي.

د مونتګامېري او بېرنارډ د اعدام سزاګانې به په خپل وار سره د اعدام اتمه او نهمه قضیه وي، چې سږکال یې فدرالي حکومت پلې کوي.

د اعدام سزا په اصولو کې بدلون د څه لپاره؟

د ډونلډ ټرمپ ادارې تېر کال وویل، له اوږد ځنډ وروسته په فدرالي کچه د اعدام سزا له سره پیلوي.

هغه مهال لوی څارنوال په یوه اعلامیه کې ویلي ول: «عدلیې وزارت د دواړو ګوندونو د واک او ادارې پر مهال بدترینو مجرمانو ته د اعدام سزا غوښتې ده.»

« د قانون حاکمیت د عدلیې وزارت مسئولیت دی – موږ د خپل قضايي سیستم د اورول شویو حکمونو د پلي کېدو له اړخه د قربانیانو او د هغوی د کورنیو پوروړي یو.»

Continue Reading
Advertisement

بی بی سی پښتو

د چینایۍ محکمې تاریخي پرېکړه؛ مېړه باید مېرمنې ته د کور کار بدل کې پیسې ورکړي

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: February 24, 2021)
Woman cleaning stove

Getty Images

د بیجینګ یوې محکمې د طلاق په یوه قضیه کې یو سړی په دې مکلف کړی چې خپلې ښځې ته د کورني کار د جبران لپاره پیسې ورکړي.

دې سړي ته امر شوی چې د پنځه کلن ودني ژوند په موده کې خپلې مېرمنې ته د کور د کارونو بدل کړې څه باندې ۷ زره امریکایي ډالره ورکړي.

ګڼو کسانو د محکمې دا پرېکړه تاریخي بللې ده او له دې سره په کورونو کې د ښځو د کار په اړه بحثونه پیل شوي دي.

دغه حکم د ودونو په اړه د نوي مدني قانون له تصویب څخه وروسته صادر شوی.

د نوي قانون له تصویب وړاندې، یوازې له واده مخکې د هوکړې په صورت کې، یو کس کولای شول د کورني کار په بدل کې د پیسو غوښتنه وکړي.

خو اوس یوه مېرمن یا مېړه کولی شي چې د طلاق پر وخت د ماشومانو ساتنې،‌ د پاخه عمر کسانو د پالنې او د خپل ژوند ملګري سره د هغوی په کار کې د مرستې بدل کې مالي جبران وغواړي.

د محکمې رییس د دوشنبې په ورځ خبریالانو ته وویل، چې له واده وروسته د یوې ښځې او مېړه د ګډو املاکو ویش د مادي مالونو په ویش پای ته رسیږي خو کورنی کار نامادي ارزښت لري.

کورنی کار د چا مسئولیت دی؟

Woman cleaning table

Getty Images

دې جوړې په ۲۰۱۵ کال کې واده کړی و، خو تېر کال یې مېړه چېن وغوښتل چې خپله مېرمنه طلاقه کړي. مېرمن یې وانګ په پیل کې طلاق ته زړه نا زړه وه، خو وروسته یې له مېړه وغوښتل چې د پنځو کالو کورني کار مالي جبران ورکړي.‌

وانګ ادعا کړې چې په پنځه کلن ودني ژوند کې یې مېړه ورسره د کور په کارونو او د زوی په ساتنه او پالنه کې مرسته نه ده کړې. ‌

د کورني کار او د هغه د ارزښت د تولید بحث په وروستیو کلونو کې له پخوا ډير د ښځو د فعالانو او د جنسیت برخې د متفکرانو د پام وړ ګرځېدلی دی.

اټکل کیږي چې د چین ښځې په ورځني ډول نږدې څلور ساعته وخت پرته له مزده د کورني کار لپاره ځانګړی کوي.

له دغه بحث سره اړوند هشټګ د چین په خواله رسنیو کې له پنځه سوه اویا میلیونو ډير ځله لیدل شوی دی.

ډيری کارپوهانو تر اوسه استدلال کړی دی چې د زیان جبران ډير کم دی، ځکه چې تقریبأ د ماشومانو د روزونکي ګومارنه په یو کال کې نږدې ۷۷۰۰ ډالر لګښت لري.

د خواله رسنیو بحث کې ګڼو کسانو پر مېړونو غږ کړی چې د کور په کارونو کې مرسته وکړي، او مېرمنو ته یې سپارښتنه کړې چې له واده وروسته هم خپلې دندې او مسلک ته دوام ورکړي.‌

Continue Reading

بی بی سی پښتو

سعودي پوځ کې ښځې شاملوي

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: February 24, 2021)
سعودي پوځ

Getty Images

د سعودي عربستان دفاع وزارت هغه اعلان تاوده بحثونه پارولي، چې وايي ښايي پوځي خدمت کې ښځو ته هم ونډه ورکړل شي.

د سعودي د ورځپاڼو په ویننا، دفاع وزارت اعلان کړی چې د ۱۴۴۲ هجري قمري کال لپاره به ښځو او سړیو دواړو ته د پوځي خدمت کولو امکانات یوشان کړي.

ښځې په دې پوځي برخو کې پوځ ته داخلېدلی شي:

  • د سعودي شاهي ځمکني ځواکونه
  • د سعودي شاهي هوايي – دفاعي ځواکونه
  • د سعودي شاهي هوايي ځواکونه
  • د سعودي شاهي سمندري ځواکونه
  • د سعودي شاهي ستراتیژیکو توغندیو ځواکونه
  • د وسله وال ځواک د عامه روغتیايي خدمتونو اداره

د ښځو لپاره شرطونه:

  • د سعودي تابعیت به لري او په دې هېواد کې به لویه شوې وي، هغه ترې مستثنا دي چې له خپل پلار سره یې د دولت خدمت کې بهر کار کړی وي.
  • ښه خوی لرونکې به وي او په کوم جرم به نه وي محکومه شوې.‌
  • له طبي اړخه وړتیا ولري.
  • له نا سعودي وګړي سره به یې واده نه وي کړی.

که څه هم د سعودي پوځ ته د ښځو داخلېدل کومه نوې خبره نه ده، خو په رسمي ډول یې اعلان د سعودیان پر مخالفانو او تاییدوونکو وېشل شوي دي.

یوشمېر ټویټر کارنو دا ښځو ته د اسانتیا برابرول بللي.

ګڼو سعودي ښځو خوښي‌‌ ښودلې او پوځ‌ کې د ښځو ونډه یې ستایلې او وايي غواړي پوځ کې داخلې شي.

ځو د سعودي ولیعهد محمد بن سلمان د ښځو ملاتړی بللی دی.‌

د ابراهیم المنیف په نامه یوه تن لیکلي، پوځ خدمت ته د ښځو داخلېدل په اسلامي ډګر او د سعودي په کچه کومه نوې خبره نه ده، خو په اسلامي تاریخ کې، ځینې صاحبیانې (ام عماره او رفیدة الاسلمیة) په جګړو کې ګډون کړی و او وسلې یې لرلې.

دی وايي، د سعودي په تاریخ کې اتلې (غالیة البقمیة) هم وسله راخیستې وه، جګړه یې کړې وه، او ترکي ځواکونو ته یې ماتې ورکړې وه.‌

نورو بیا ویلي چې د هېواد دفاع پر هر وګړي (ښځه او نر) لازمي ده.‌

“جسمي وړتیا”

.

Getty Images

په مقابل کې، ځینې پر دې اند دي چې په پوځي ډګر کې د ښځو وړتیا ښودل ښايي ګران کار وي، ځکه چې د ښځې جسم کمزوری دی.

ثواب الشاطري پر دې نظر دی چې په پوځي ډګر کې چې اداري، طبي او د خوړو او لوجستیک کارونه یې دنده وي، ښځو ته کار مناسب دی.‌

نورو بیا ویلي چې ښځو ته پوځ کې کار کول مناسب نه دی.‌

له څه مودې راهیسې سعودي عربستان د ښځو د حقونو برخه کې د سمون راوستلو شاهد دی، چې لومړی کار یې ښځو ته د موټر چلولو او د یوازې اوسېدو اجازه ورکړه.

خو د ښځو د حقونو فعالان وايي، لاهم سعودي عربستان یو شمېر ښځې د خپلو حقونو د غوښتلو په پلمه بندیانې کړې دي.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

شمالي وزیرستان کې څلور ښځې په ډزو وژل شوې دي

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: February 22, 2021)

د خیبر پښتونخوا په شمالي وزیرستان کې دوشنبه سهار د یوې غیر دولتي موسسې څلور ښځینه کارمنې د وسلوالو په ډزو وژل شوې دي. د دې ښځو نومونه ناهید، ارشاد، جویریه، عایشه او مریم ښودل شوي دي.‌

دې څلور واړه ښځو سیمه کې “د مېرمنو ځواکمنولو” په نامه یوه پروژه کې کار کاوه او ټاکل شوې وه چې دا خپرونه یې دوه ورځې وروسته ختمه شي.

تر دې دمه کومې ډلې د برید مسئولیت نه دی منلی، خو سیمه کې له څه مودې راهیسې هدفي وژنې ډ‌ېرې شوې دي.

د پولیسو په رپوټ کې د دې موسسې نوم “سباوون” ښودل شوی دی، خو یادې موسسې په یوه اعلامیه کې ویلي چې وژل شوې ښځې د دوی کارمنې نه وې.

پولیسو ویلي، د دوشنبې بر سهار د دې موسسې پنځه ښځینه کار کوونکې له بنو ښاره د شمالي وزیرستان میرعلي سیمې ته روانې وې.

دپولیسو رپوټ کې راغلي، کله چې دا ښځې خپل دفتر ته ورسېدې نو مریم له موټره ښکته شوه، خو څلور نورې ښځې لا هم موټر کې وې.

هماغه شېبه نامالومو وسلوالو یې پر موټر ډزې وکړې او څلور واړه یې ځای په ځای ووژلې. په برید کې د دوی موټروان عبدالخالق هم ټپي شوی دی او دا مهال په ځایي روغتون کې بستر دی.

د دې ښځو په اړه ویل کېږي چې ټولې د بېوزله کورنیو وې او په ورځنۍ مزدورۍ یې یوې موسسې سره کار کاوه.‌ دوی په سیمه کې ځایي ښځو او نجونو ته د خیاطۍ، لاسي صنایعو او سینګار برخه کې روزنه ورکوله.‌

وزیرستان کې خرابېدونکی امنیتي وضعیت

سکیورٹی فورسز (فائل فوٹو)

Getty Images

پښتون ژغورنې غورخنګ یوه مشر او د پاکستان قامي اسمبلۍ کې د شمالي وزیرستان غړي محسن دوړ د دې پېښې په غبرګون کې پر خپله ټوېټر پانه لیکلي، د پاکستاني پوځ عملیاتو په سیمه کې ترهګر نه دي ختم کړي او دې ترهګرو نن د غیر دولتي موسسې څلور کارکوونکې ووژلې.

ښاغلي دوړ لیکلي، دوی اوس دغه ترهګر او سمبالوونکي یې پېژني او ژر به یې له تکتیکونو پرده پورته کړي.

https://twitter.com/mjdawar/status/1363864222057205765

په شمالي او سویلي وزیرستان کې له تېرې څه مودې راهیسې امنیتي‌ وضعیت یو ځل بیا خراب شوی او هدفي وژنې او پر امنیتي کسانو بریدونه یو ځل بیا پیل شوي.

د پاکستاني پوځ ویاند تورن جنرال بابر افتخار د دې ښځو د وژنې په غبرګون کې ویلي، وزیرستان له ترهګرو پاک کړل شوی دی، خو د وضعیت نورمالېدو کې به وخت لګي.

نوموړی وایي، دا یوه جنایي قضیه ده او هرې پېښې ته باید د ترهګرۍ په سترګه ونه کتل شي.

د هغه په وینا، د پولیسو روزنه روانه ده او کله چې نوي افسران د پخوانیو قبایلي سیمو په پولیس تاڼو کې ځای پر ځای شي نو وضعیت به ښي شي.

یاده دې وي چې د پاکستان پوځ په ۲۰۱۴ کال کې شمالي وزیرستان کې د ضرب عضب په نامه پوځي عملیات پیل کړي وو چې څلور کاله یې دوام وکړ.

په ۲۰۱۸ کال کې دا عملیات پای ته ورسېدل او له سیمې سلګونه زره بېځایه شويو کسانو ته اجازه ورکړل شوه چې بېرته خپلو کورونو ته ور ستانه شي.‌

په ۲۰۱۹کال کې پخوانۍ قبایلي اېجنسۍ د خیبر پښتونخوا صوبې برخه شوې. خو دې سیمو کې امنیتي وضعیت لا هم ترینګلی دی او غیر دولتي موسسې هلته په ډاډه زړه فعالیت نه کوي.

Continue Reading

Trending

آریانا نیوز: ټول حقونه خوندي دي