Connect with us

بی بی سی پښتو

امریکا چین د پخواني شوروي په څېر په “پټولو” تورن کړ

Avatar

خپور شوی

 په

(Last Updated On: غبرګولى ۵, ۱۳۹۹)
اوبراین

AFP
د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت سلاکار وايي، چین په ووهان کې د کورونا وېروس د خپرېدو په لومړیو کې له دې ناورین خبر و، خو د روغتیا نړیوال سازمان ته یې درواغ وویل

د امریکا یو لوړپوړی چارواکی د کورونا وېروس د خپرېدو برخه کې د چین چلن د چرنوبل اتومي بټۍ له پېښې سره د پخواني شوروي چلن ته ورته بولي.

د چرنوبل اتومي بټۍ پېښه پر ۱۹۸۶ کال شوې وه.

د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت سلاکار رابرټ اوبراین چین تورنوي چې تېر نومبر د دغه هېواد په ووهان کې د کورونا وېروس د خپرېدو په لومړیو کې له دې ناورین خبر و، خو د روغتیا نړیوال سازمان ته یې درواغ وویل او هم د دې وېروس د خپرېدو په تړاو د مالوماتو ترلاسولو کې نړیوالو کارپوهانو ته خنډو شو.

ښاغلی اوبراین له اېن بي سي تلوېزون سره مرکه کې زیاتوي: “د دې وېروس په تړاو دا پټول به یې په تاریخ کې د چرنوبل په څېر ثبت شي”.

* ډونلډ ټرمپ: چین نه غواړي زه دا ځل ټاکنې وګټم

* ټرمپ: عبادتځي پرانیځئ، “امریکا ډېرو دعاوو ته اړتیا لري”

نوموړي له سي بي اېس تلوېزون سره هم په ځانګړې مرکه کې ویلي: “دا ریښتونې ستونزه ده، په امریکا او نوره نړۍ کې ځکه په زرګونو زره کسان ترې مړه شول، چې ریښتوني مالومات یې خپاره نه کړل”.

د امریکايي چارواکو دا خبرې په داسې مهال دي چې تر اوسه په دغه هېواد کې له کورونا ۹۷ زره کسان مړه شوي دي.

ولسمشر ټرمپ وروستیو اونیو کې له کورونا وېروس سره د چین په چلن بیا بیا نیوکه وکړه.

چین د امریکايي چارواکو دا تورونه ردوي.

چین

Reuters
د چین د بهرنیو چار وزیر وایي، امریکا د کورونا وېروس په اړه د توطیې تیوري خپروي‌ او درواغ وایي.‌

د چین د بهرنیو چار وزیر وانګ یي پرون هم پر امریکا تور ولګاوه چې د کورونا وېروس په اړه د توطیې تیوري خپروي‌ او درواغ وایي.‌

نوموړي‌ زیاته کړه،‌ په امریکا کې یو سیاسي وېروس خپور شوی او دې وېروس یو شمېر سیاستوال مجبور کړي چې بیا بیا پر چین بې بنسټه تورونه ولګوي.

ښاغلي‌ یي پر امریکا غږ وکړ چې وخت دې نه ضایع کوي او له کورونا وېروس دې د خلکو ژوند وژغوري.

وانګ یي د چین د پارلمان غونډې په څنډو کې یوې خبري‌ غونډې ته وویل،‌ ځینې کړۍ غواړي‌ چې د چین او امریکا اړیکې خرابې کړي، خو روښانه یې نکړه چې دا کړۍ څوک دي.

Continue Reading
Advertisement

بی بی سی پښتو

کورونا وېروس: سږ کال حاجیان پر کعبې لاس نه شي‌ وهلی

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: چنګاښ ۱۶, ۱۳۹۹)
حج 2020، احتیاطی قوائد و ضوابط

Getty Images
سعودي چارواکو د سږ کال حج مراسمو لپاره ځانګړي تدابیر اعلان کړي دي

د سعودي عربستان چارواکو د کورونا وېروس وبا له کبله د سږ کال حج مراسمو لپاره ځانګړي تدابیر اعلان کړي دي. د دې تدابیر له مخې حاجیان نشي کولی چې د کعبې پر دېوالونو او یا هم پر حجر اسود لاس راتېر کړي،‌ او همدا راز اړ دي‌ چې خپلو منځو کې یو نیم متر واټن هم وساتي.‌

سعودي‌ حکومت دوه اوونۍ وړاندې اعلان کړی و چې سږ کال به له نورو هېوادونو حاجیانو ته د ورتګ اجازه نه ورکوي، او یوازې په سعودي کې مېشت محدود شمېر کسان به وکولی شي‌ چې حج وکړي.

د سعودي عربستان د ناروغیو د کنترول او ورسره د مبارزې ادارې نن دوشنبه د سږني حج لپاره یو لړ ځانګړي تدابیر اعلان کړل.

که څه هم د اوس لپاره خلکو اجازه لري‌ چې په حرم شریف کې لمونځ وکړي، خو د جولای میاشتې له ۱۸مې نېټې د راتلونکې اګست میاشتې تر دویمې نېټې به یوازې هغه کسان منا،‌ مزدلفې او عرفات ته د داخلېدو اجازه ولري‌ چې د حج اجازتلیک ورسره وي.

نور ځانګړي‌ تدبیرونه څه دي؟

حج

Getty Images
حاجیان به اړ وي چې د مراسمو پر مهال خپلو منځو کې یو نیم متر واټن وساتي

ځانګړې عمله به د دې تضمین کوي‌ چې حاجیان خپلو منځو کې یو نیم متر واټن ساتي، او هېڅوک به کعبې حجر اسود ته لاس نه ور وړي.

حاجیان به په ډلو کې د کعبې طواف کوي‌ او په ډلو کې به د صفی او مروای خو ته ځي،‌ او د هرې ډلې له وتلو وروسته به ټوله سیمه په مېکروب ضد مایع وینځل کېږي.‌

د شیطان ویشتلو لپاره به حاجیانو ته په ځانګړو پاکټونو کې کوچنۍ ډبرې ورکول کېږي،‌ او دا ډبرې به هم وار د مخه په مېکروب ضد مایع وینځل شوې وي.

په عرفات او مزدلفې کې به حاجیانو ته په پاکټونو کې تیاره پخه شوې ډوډۍ ورکول کېږي، خو د یخو اوبو کانتینرې به لېرې کېږي او حاجیان باید ځان سره خپلې ساده او یا د زمزم اوبه ولري.‌

که کوم حاجي‌ د کوورنا وېروس علایم ښکاري‌ کړي‌ نو طبي‌ معاینه به یې کېږي، ځانګړی استوګنځی به ورکول کېږي او د راتګ راتګ لپاره به جلا اسانتیا ورته برابرېږي، خو که ډاکټرانو اړینه وبلله نو دا ناروغ کس د حج له مراسمو منع کولی هم شي.‌

په سعودي‌ عربستان کې تر دې دمه څه باندې دوه لکه کسان په کورونا وېروس اخته شوي دي‌ او شاوخوا ۱۹۰۰ کسان ترې مړه شوي هم دي.‌

افغان چارواکي: د کورونا واکسین تر جوړېدو ماشومان مه زېږوئ

کورونا

Getty Images
د عامې روغتیا وزارت چارواکي وایي، کورونا وېروس میندوارو ښځو ته لا جدي ګواښ پېښوي

بل لورته ته د افغانستان د عامې روغتیا وزارت له کورنیو، میندو او پلرونو غوښتي چې تر څو د کورونا وېروس خپرېدل کم شوي او واکسین يې نه وي جوړ شوی، د ماشومانو په زېږولو کې دې حوصله وکړي.

دغه وزارت هغو کورنیو ته چې د نوي ماشوم پلان لري، لارښوونه کړې چې لږ تر لږه دوه راتلوونکي کلونه دې د نوي ماشوم له راوړلو ډډه وکړي.

د افغانستان د عامې روغتیا وزارت ویاند اکمل سمسور نن (۱۶ چنګاښ / ۶ جولايي) په کابل کې په یوه خبري کنفرانس کې وویل چې کورونا وېروس د عادي ښځو پرتله مېندواره مېرمنې ډېرې ځپي نو د هغوی د ژوندي پاتې کېدو په موخه وزارت دې سپارښتنې ته اړ شوی دی.

هغه ښځې چې میندواره دي، د هغو پرتله ډېرې زیان ویني چې میندوارې نه دي. د داسې مېرمنو ناروغي ډېره سختېږي. که اوس کومه ښځه حمل اخلي نو خدای مه کړه له جدي مشکل سره مخ کېدلی شي.

دغه وزارت همدا راز دې هدف ته رسېدو لپاره دې میندو او پلرونو ته د اولادونو د زېږون ترمنځ د فاصلې ساتلو سپارښتنه هم کړې.

دا په داسې حال کې ده چې د دغه وزارت د شمېرو له مخې په ټول افغانستان کې پر کورونا وېروس د غونډو اخته شویو کسانو له ډلې تر ۷۰ سلنه ډېر يې نارینه او ۲۸ سلنه يې ښځې دي.

د وزارت په خبره، تر ډېره پر کورونا د اخته شویو کسانو عمرونه له ۲۱ تر ۳۰ کلنۍ دي او هغه کسان تر ټولو کم له دې رنځه ځورېدلي چې تر شل کلنۍ کم عمر لري. په افغانستان کې تر دې مهاله پر دغه وېروس د ټولو اخته کسانو شمېر تر ۳۳ زرو اوښتی دی.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

هغه کډواله وکیله چې د کال دوه لکه ډالره تنخا نه تېره شوه

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: چنګاښ ۱۶, ۱۳۹۹)
ریز

Rez Gardi
ریز ګاردي د ښځو د حقونو او عدالت لپاره له خپلې قانوني تجربې ګټه اخلي

  • سواميناتان ناتاراجان
  • بي بي سي

ریز ګاردي د یوې داسې قضیې لپاره، چې دفاع ته یې ځان وقف کړی دی، د امریکا په یوه باوري حقوقي شرکت کې د سلاکارې دنده او هر کال ۲۰۰ زره ډالر تنخا پرېښوده.

ریز بي بي سي ته وویل: “په لوړه تنخا ښه دنده کې مې تل له یوې لویې قضیې سره زړه تړلی و. ما حقوق د یوه مشخص هدف لپاره ولوستل، هغه دا چې د قانون په مټ د مثبت بدلون لپاره ټینګه ودرېږم.”

ریز د هغو ښځو د حقونو له مدافعانو سره ودرېده چې د “اسلامي دولت” (داعش) نومې ډلې د وسله والو لخوا په پلان شوې توګه تښتول کېږي، خرڅېږي او تېري ورباندې کېږي.

دا وايي: “مور او پلار مې له خپلو مېنو وتښتېدل او زه یې د نړۍ بلې خوا ته لیرې بوتلم، خو ما خپلې خاورې ته د ستنېدو لار ونیوه”.

د سیتم منځ کې لویېدل

ریز عراق کې

Rez Gardi
ریز ګاردي وايي، د ایزیدیانو کړاو تر تصور لوړ دی

ریز په ۱۹۹۱ کال پاکستان کې د کډوالو کمپ کې زیږېدلې، مور او پلار یې عراقي کردان دي.‌ ریز ته په کوچنیوالي کې د خپلې کورنۍ غړو، ګاونډیانو او ملګرو د صدام حسین د واکمنۍ د مهال ترخې کیسې کړې چې څنګه یې ژوندونه تبا شول.

کله چې ریز اوه کلنه شوه، له خپلې کورنۍ سره نیوزیلنډ ته ولاړه.‌ تېر کال د هاروارډ پوهنتون د حقوقو له پوهنځي فارغه شوه.

دا وايي: “چاپېریال کې مې پر برابرښت، عدالت او انساني حقونو ته ډېر اهمیت ورکړ،‌ سیتم مو وګاله،‌ مخکې له دې چې د بشري حقونو په معنا پوه شم، ډېر تریخ ژوند مې تېر کړ”.

“ښايي له ما سره هم داسې وشي”

اوس ریز د عراق شمال کې – هغه سیمه چې د ۲۰۱۴ کال ناورین پکې رامنځ ته شوی – د عیني شاهدانو ګواهۍ راټولوي.

ریز

Rez Gardi
ریز پخپلو څېړنو کې د هغو ښځو پر ګواهیو تکیه کوي، چې له رسنیو سره لا نه دي غږېدلې

کله چې “اسلامي دولت” نومې ډلې دا سیمه ونیوه، یوازې ایزیدي لږکي یې په نښه کړل چې د وګړو شمېر یې تر نیم میلیون ډېر نه و،‌ دغې ډلې دا خلک کافر ګڼل او د انسانانو په سترګه یې نه ورته کتل.

داعش وسله والو برید پرې وکړ، زرګونه ترهېدلو کلیوالو سنجار غره ته پنا یووړه، خو د لمر سوځنده وړانګو یې ډېری وګړي ووژل.

“اسلامي دولت” ډلې د ایزیدیانو ډېری سړي چې د جګړې توان یې درلود، جګړې ته اړایستل. د لندن اقتصاد کالج د تېر کال یوه رپوټ کې ویل شوي، کابو لس زره ایزیديان په دې برید کې یا وژل شوي او یا تښتول شوي دي.

زرګونه ایزیدیان د "اسلامي دولت" له نومې ډلې لاس ته لوېدلي وو

Getty Images
زرګونه ایزیدیان د “اسلامي دولت” له نومې ډلې لاس ته لوېدلي وو

خو ښځې او نجونې یې اسیرانې شوې.

ریز وايي: “کله چې له ژغورل شویو ښځو سره د زړه خواله کوم او کیسې یې اورم، زړه مې مات شي او د قهر وروستي حد ته ورسېږم.”

جنګي جرمونه

ریز هغو ښځو ته د رسېدو هڅه کوي چې هلته رسنۍ او د بشري حقونو ډلې لاسرسی نه ورته لري.

ځینې ایزیدیان عراق ته وتښتېدل

Getty Images
ځینې ایزیدیان عراق ته وتښتېدل

دا وايي: “ایزیدیانې باید په یاد کړي چې څو ځله خرڅې شوې او هغه ځایونه ور په زړه کړې چې دوی پکې بندیانې شوې دي. د تښتونې او جنسي تېري د ګواهیو ثبوتونه هم وړاندې کړي. د اسلامي دولت سرغړوونکي جنګیالي هم باید وپېژني.”

ریز وايي: “داعشیانو ښځې له سړو جلا کړې، بیا یې بوډاګان له ځوانانو بېل کړل. لامل یې دا و چې د جنسي غلامانو په توګه د کم عمر نجونو قیمت د دوی په نزد لوړ و. د لوړ عمر ډېری ښځې او سړي یې سم لاسي اعدام کړل”.

ریز وايي، دا جرمونه نه یوازې پر داعش جنګیالیو پورې تړلي، بلکې په وینا یې “د موصل ځینې عربان – په تېره شتمن او نفوذ لرونکي کسان – هم د ایزیدي ښځو په پېر او پلور کې ښکېل وو”.

د عدالت لپاره کمپاین

نادیه مراد له اسیرو شویو ښځو وه، په ۲۰۱۴ کال “اسلامي دولت” جنګیالوی ربړولې او جنسي تېری یې پرې کړی. نادیه هغه مهال ۲۱ کلنه وه.‌

ځینې کورنۍ په بشپړه توګه د وسله والو له بریدونو وتښتېدې

Getty Images
ځینې کورنۍ په بشپړه توګه د وسله والو له بریدونو وتښتېدې

د حقوقو دغې فعالې ته په ۲۰۱۸ کال د نوبل د سولې جایزه ورکړل شوه. خو دا هم د نورو ایزیدیانو په څېر هغسې چې غوښتل یې عدالت ورسره ونه شو.

ریز وايي: “ځینې مشکوک کسان عراق کې نیول شوي، ځینې سوریه او ځینې یې اروپا کې دي. په ځینو حالاتو کې داسې قوي ثبوتونه شته چې دوی دې پرې محاکمه کړل شي.”

خو سوریه لاهم د کورنۍ جګړې په اور کې سوځي. د عراق قضايي سیستم کې لویې ستونزې دي.

د نړیوال عدالت د مرکز له مخې – هغه نادولتي مؤسسه چې امریکا کې مرکز لري – په ساده ټکو، دا قضايي سیستم د ربړونو، جنسي ځورونو، ټولوژنو او بشر ضد جرمونو له قضیو سره د عادلې معاملې توان او وړتیا نه لري.

نادیه مراد (ښۍ خوا) او حقوقپوهه امل کلوني د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته د وینا پرمهال

Getty Images
نادیه مراد (ښۍ خوا) او حقوقپوهه امل کلوني د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته د وینا پرمهال

محاکمې

پر دې نیوکو او نیمګړتیاوو سربېره، په وروستیو کې یوې عراقۍ محکمې د یوې ایزیدۍ نجلۍ اشواق حجي (چې د جرم پرمهال ۱۴ وه) د جنسي تېري په تور د “اسلامي دولت” نومې ډلې یو غړی په اعدام محکوم کړ.

تښتول شوې او ځورول شوې ایزیدۍ اشواق حجي

Getty Images
د تښتول شوې او ځورول شوې ایزیدۍ اشواق حجي تښتوونکی وروستیو کې عراقي محکمې په اعدام محکوم کړ

اشواق جرمني له جرمني ستنه شوه، چې د تورن پرضد ګواهي ورکړي.

په تېره اپریل میاشت کې، د جرمني یوې محکمې د یوه سړي پرضد هغه دوسیه راپورته کړه چې یوه مور او لور یې پکې ځورولي او بیا یې پنځه کلنه لور وژلې وه.

دا لومړی ځل دی چې اروپا کې د قرباني شویو ایزیدي ښځو په حق کې پرېکړې کېږي.

بالاخره ریز بېرته خپل ټاټوبي ته راستنه شوه

Rez Gardi
بالاخره ریز بېرته خپل ټاټوبي ته راستنه شوه

ریز وايي: “عدالت راتلل به کلونه وخت ونیسي. د ثبوتونو راغونډول اوږدمهاله کار دی. خو موږ د ځینو بریاوو شاهدان یو. همدا موږ ته هیله راکوي”.

ریز وايي، نیا او دوه نورې توړۍ یې په یوه کیمیاوي برید کې ووژل شوې او نیکه یې شل شو. “مور مې د خپلې مور مرګ په سترګو ولید، په لس کلنۍ کې د یوې مور غمونه او مسئولیتونه ورپاتې شول”.

ریز ګادي

Getty Images
ریز ګادي پر خپل کردي هویت ویاړي

د بشري حقونو د څار سازمان اټکل کوي چې په ۱۹۸۸ کال د ۵۰ او سلو زرو ترمنځ کردان وژل شوي. کردي سرچینې دا شمېر تر ۱۸۰ زرو ډېر یادوي.

ریز پر دې اند ده چې صدام حسین کردان له برابرۍ محروم کړي وو او صدام د ټولوژنې مسئول بولي.

ریز وايي: “کله چې د ایزیدیانو لپاره مبارزه کوم، داسې احساس کوم چې ګنې د صدام په لاس د وژل شویو کردانو لپاره هم مبارزه کوم. ایزیدیان کورني لږکي دي، ځکه نو ډېر کمزروي هم دي.”

کوویډ-۱۹ له قربانیانو سره د قربانیانو مرکې او د ثبوتونو راټولول له ځنډ سره مخامخ کړي

Rez Gardi
کوویډ-۱۹ له قربانیانو سره د قربانیانو مرکې او د ثبوتونو راټولول له ځنډ سره مخامخ کړي

ملګرو ملتونو د “اسلامي دولت” د سرغړونو څېړلو لپاره یوه جرګه ګۍ هم ټاکلې ده.

ریز هیله منه ده چې ایزیديانې به عدالت ورسېږي او راتلونکي نسلونه به هم ګټه ترې واخلي.

دا وايي، د قربانیانو ټپونه به ورغېږي او عدالت به مجرمین قانون ته راکش کړي:

“د یوې داسې غوره نړۍ لپاره مبارزې ته اړتیا لرو چې دا ډول کړنې پکې بیا تکرار نه شي.”

Continue Reading

بی بی سی پښتو

پاکستان: پولیسو هغه سړی نیولی چې خپلې لور پرې د جنسي تېري تور لګولی

Avatar

خپور شوی

په

(Last Updated On: چنګاښ ۱۵, ۱۳۹۹)
پاکستان

Getty Images

د پاکستان پنجاب ایالت کې پولیسو هغه سړی نیولی چې خپلې لور پرې د جنسي زور زیاتي تور پورې کړی. دغې ښځې پر خپل پلار رسماً تور پورې کړی چې جنسي تېری یې پرې کړی، د جنسي عمل ویډیو یې ترې اخیستې او د خوښې خلاف یې په کور کې ایساره کړې وه.

دغه ښځه ادعا کوي چې پلار یې په خپله خوښه د واده کولو له کبله اته کاله په ځنځیرونو تړلې وه.

د ډېره غازي خان ګدايي سیمې پولیس افسر شکیل بخاري وايي، پولیسو دغه سړی نیولی چې محکمې د پوښتنو ګروېږنو لپاره توقیف ته استولی او لور یې امن کور ته لېږل شوې ده.

پولیس وايي، د جنسي تېري تورونو معلومولو لپاره ډي این اي معاینات شوي، چې پایله به یې له یوې نیمې تر دوو میاشتو پورې وخت واخلي.

پولیس وايي، د دغې ښځې له بیان وروسته به محکمه پرېکړه کوي، چې پلارګنۍ ته او که خسرګنۍ ته د تلو اجازه ورکړل شي.

ارجنټینی پلار چې شل کاله یې پر خپله لور جنسي تېری کاوه

كلاوس كينسكي ” پر خپلې لور جنسي تېری کړی”

بغلان کې پلار پر لور “پر له پسې جنسي تېری کړی”

بل لور ته پولیس افسر شکیل بخاري وايي، د ښځې پلار پولیسو ته ویلي، چې په تېروتنه یې پر لور جنسي تېری کړی، خو د ښځې وروڼه بیا وايي، خور یې غوښتل د مېړه کره لاړه شي، ځکه یې پر پلار د جنسي تېري تور پورې کړی دی.

ښځې دغه راز تور پورې کړی چې ۲۰۱۲ کال کې یې پخپله خوښه واده وکړ او پلار یې محکمې ته عریضه کې پر مېړه تور پورې کړ، چې تښتولې یې ده، خو محکمې د ثبوتونو نشتوالي له کبله هغه قضیه رد کړه.

د ښځې مېړه هم ادعا کوي، چې د مېرمنې پلارګنۍ یې درې میاشتې په بلوچستان کې ایسار کړی و او له کورنۍ یې د پیسو یا نجلۍ بېرته ورسپارلو غوښتنه کوله.

ښځه وايي، پلار یې ورته ویلي و چې که کورته ستنه شي، مېړه به یې خوشی شي. دا وايي: ما ورته ویل ښه ده، همداسې به وکړو او مېړه مې خوشی شو.

دغه ښځه او مېړه یې تور پورې کوي چې د سیمې مخورو په منځګړیتوب ښځه د پلار کره لاړه، چې د هغوی په خوښه به له سره د واده مراسم ترسره کوي، خو هلته پلار په ځنځیرونو وتړله او جنسي تېری یې پرې کړی.

دغه ښځه ادعا کوي، چې کور ته د ستنېدو پر مهال مېندواره وه او پنځه ورځې وروسته یې لور وزېږېده، چې په خبره یې ۱۵ ورځې وروسته یې پلار پر ځمکه وویشته او ومړه.

د یادونې ده چې دغې ښځې په خپله عریضه کې د لور یادونه نه ده کړې. بل لور ته د ښځې خپلوان وايي، ماشومه د ناروغۍ له کبله مړه شوې.

پولیس افسر شکیل بخاري وايي، دوی ته معلومه شوه، چې د سیمې یوه سړي خپله لور د خوښې خلاف په کور کې ایساره کړې او دوی دغه ښځه له کوره د پولیسو مرکز ته راوستله.

پولیس وايي، د نیول شوي سړي په موبایل ټیلیفون کې یې هغه ویډیو هم وموندله چې خپله لور یې پرې ګواښله.

Continue Reading

Trending