Connect with us

بی بی سی پښتو

افغان جګړه: امریکا د جنګي جرمونو د تورونو پر څېړونکو بندیزونه ولګول

خپور شوی

 په

(Last Updated On: غبرګولى ۲۳, ۱۳۹۹)
President Donald Trump and Secretary of State Mike Pompeo

Getty Images
د ټرمپ له فرمان وروسته د امریکا د بهنریو چارو وزیر نړیواله جنایي محکمه نمایشي محکمه وبلله.

د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ د هاګ محکمې پر هغو قضايي چارواکو بندیزونه ولګول څوک چې دا پلټي چې ايا امريکايي ځواکونو په افغانستان کې جنګي جرمونه ترسره کړي او که نه ؟ ا

دا اجرايي فرمان امریکا ته اجازه ور کوي چې د نړیوالې جنايي محکمې یا ای سي سي د کارمنانو شتمنۍ کنګل او امریکا ته یې له تګ منع کړي.

نړیواله جنايي محکمه د امریکا دا پرېکړه د دې ادارې د قانون حاکمیت او قضایي چارو کې د نه منوونکې لاسوهنې هڅه بولي.

دې محکمې له اوږده حقوقي بهیر وروسته په تېر مارچ کې د افغان جګړې په هکله د پلټنو دوام تایید کړ.

ولسمشر ټرمپ بیا بیا پر دې محکمه نیوکه کړې او د هغې خپلواکي یې له پوښتنې سره مخ کړې ده.

نړیوالې جنايي محکمې له هغو لومړنیو رپوټونو وروسته پلټنې پیل کړې چې پکې باور کېږي افغان جګړه کې امریکايي ځواکونو جنګي جرمونه کړي دي.

د پنجشنبې په ورځ د ولسمشر ټرمپ له اجرايي فرمان لاسلیکېدو لږ وروسته د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مایک پمپیو وویل، امریکا باید د کنګرو محکمې(نمایشي محکمې) سره ونه ګواښل شي.

هغه زیاته کړه چې وروستي بندیزونه د نړیوالې جنايي محکمې د غړو کورنۍ هم امریکا ته له تګ منع کوي.

نوموړي د لوی څارنوال ویلیم بار دا بې سنده ادعا هم تکرار کړه، چې د روسیې په څېر بهرني ځواکونه نړیواله جنايي محکمه د خپلې ایجنډا لپاره کارول غواړي.

د محکمې غبرګون

طالبان

AFP
نړیواله جنايي محکمه دې پلټنو کې پر امریکايي ځواکونو سربېره د افغان حکومت او طالبانو د چارو پلټنه هم کوي.

نړیواله جنايي محکمه خپل بیان کې د امریکا وروستۍ پرېکړه د دې محکمې د چارواکو په پلټنو کې د نفوذ لپاره بولي.

“پر نړیواله جنايي محکمه برید د هغو بې رحمه جرمونو د قربانیانو پر ګټو هم برید دی چې ډېری یې دا محکمه د انصاف ترلاسولو لپاره وروستۍ هیله بولي”.

د دې محکمې مشر ويلي دي د محکمې د چارواکو پرضد د بنديزونو لگولو په اړه د امريکا د متحدو ايالتونو پر پريکړه ژوره خواشيني څرگندوي.

او_ گون_ کوان وويل ، دغه ګام د ډله ييزو ظلمونو په وړاندې معافيت سره مبارزه او د عدالت پرځاى کولو لپاره ګډې هڅې ترپوښتنې لاندې راولي.

د انساني حقونو ډلو هم د امریکا پر دې پرېکړه نیوکې کړې دي.

د واشنګټن لپاره د انساني حقونو د څارډلې مشر انډریو پراسو وايي، پر نړیواله جنايي محکمه دا برید د سختو جرمونو قربانیانو ته د انصاف رسولو مخنیوی دی، دا قربانیان که په افغانستان، اسراییل یا فلسطین کې وي:

نوموړی په یوه بیان کې زیاتوي، کوم هېوادونه چې د نړیوال عدالت ملاتړ کوي باید د دې ښکاره سرغړونې مخالفت وکړي.

د اروپايي ټولنې د بهرنیو چارو مشر استازي جاسپ بورل هم د امریکا پر وروستۍ پرېکړه سخته اندېښنه ښودلې ده:

“نړیواله جنايي محکمه د نړیوال عدالت برابرولو او سختو نړیوالو جرمونو ته په رسیدګي کې مهم رول لري”.

پلټنې څنګه پیل شوې؟

US troops in Afghanistan (file pic)

Getty Images

نړیوالې جنايي محکمې د روان کال لومړیو کې په افغان جګړه کې د امریکايي او نورو ښکېلو لورو د ادعايي جنګي جرمونو د پلټنې اجازه ور کړه.

خو د امریکا د بهرنیو چارو وزیر وايي، امریکايي وګړي به ترې وساتي:

“دا د حقوقي ادارې په نوم د یوه سیاسي بنسټ نه منونکی او سا اېستونکی ګام دی”.

نړیواله جنايي محکمه غواړي چې د ۲۰۰۳ کال له مۍ را هیسې افغانستان کې د طالبانو، افغان حکومت او امریکايي ځواکونو د چارو په هکله پلټنې وکړي.

افغانستان د دې محکمې غړی دی، خو چارواکو یې له دې پلټنې سره مخالفت ښودلی دی.

* “د امریکا، افغان پوځ او طالبانو جنګي جرمونه به څېړو”

* نړیواله جنايي محکمه:‌ ښايي امریکايي پوځ افغانستان کې جنګي جرمونه کړي وي

د ۲۰۱۹ کال په اپرېل د نړیوالې جنایي محکمې وویل، دا څېړنې اوس باید مخکې لاړې نه شي، ځکه د عدالت رسولو سره سمې به پر مخ لاړې نه شي.

ولسمشر ټرمپ له دې مخکې هم هغه امریکايي سرتېري بښلي چې افغانستان کې په جنګي جرمونو تورن شوي وو.

امریکا هیڅکله هم په هاګ کې د نړیوالې جنايي محکمې غړې شوې نه ده او د امریکايي وګړو په هکله یې پلتڼې په دې دلیل په رسمیت نه پېژني، چې “د امریکا ملي حاکمیت ګواښي”.

تېر کال هم د نوموړي ادارې د نړیوالې جنايي محکمې پر چارواکو د سفر محدودیتونه او نور بندیزونه ولګول.

څه ادعاوې شوې؟

ولس

Getty Images
افغان جګړه کې تر ټولو ډېر زیان ولس لیدلی

لومړنۍ پلټنې چې تر یوې لسیزې ډېر وخت کې شوې پر ولسي وګړو قصدي بریدونه، بندي کول او بې قانونه اعدامونه ښيي.

د نړیوالې جنايي محکمې د ۲۰۱۶ کال رپوټ وايي، د معقول دلیل له مخې باور کېږي چې د سي ای اې پټو بندخونو کې امریکايي ځواکونو نیول شوي کسان شکنجه کړي دي.

دې رپوټ کې دا باور هم ښودل شوی چې افغان حکومت بندیان شکنجه کړي او د ډېرو ولسي وګړو وژلو سره طالبانو هم جنګي جرمونه کړي دي.

نړیواله جنايي محکمه له ۲۰۰۲ کال راهیسې د هغه نړیوال عدالتي سیستم غړې هم ده، چې د جنګي جرمونو او د انسانیت ضد جرمونو او ډلوژنې د عاملانو څېړلو ته جوړ شوی دی.

خو د امریکا له ښکېلاتیا پرته د دې محکمې هڅې کمزورې دي.

Continue Reading
Advertisement

بی بی سی پښتو

آیا په هند کې رښتیا هم د نارینه و پرتله د ښځو شمېر ډېر دی؟

خپور شوی

په

(Last Updated On: ليندۍ ۷, ۱۴۰۰)
هند

Getty Images

د هندوستان د حکومت لخوا د کورنيو د روغتیايي معلوماتو په اړه د ترسره شوې سروې له مخې چې پایلې تازه خپرې شوې په هندوستان کې د هرو ۱۰۰۰ نارینه و په مقابل کې اوس ۱۰۲۰ ښځې شته.

کارپوهان د دې معلوماتو د کارولو په اړه د احتیاط سپارښتنه کوي ځکه چې په دې سروې کې د هندوستان د ۳۰۰ میلیونو کورنیو له ډلې یوازې د ۶۳۰ زرو کورنیو په اړه معلومات راټول شوي او وايي چې ريښتنی انځور به هله څرګند شي چې په هندوستان کې ټولشموله سرشمېرنه ترسره شي.

هند کې د نفوس د صندوق مشرې پونم موټریجا له بي بي سي سره په خبرو کې وویل د نفوسو سرشمېرنه کې د ټول نفوس په اړه معلومات راټولېږي او په دقیق ډول په کې جنسي تناسب معلومېږي.

خو خپرو شویو شمېر وار دمخه په هندوستان کې د خبرونو سرټکي جوړ کړي ځیني ادعا کوي چې خپرې شوې شمېرې ټولنیزو بدلونو ته اشاره کوي چې له مخې یې مخکې د نجونو پرځای نارینه بچیانو ته ترجیع ورکول کېده.

د هندوستان د روغتیا وزیر ویلي دا لومړی ځل دی چې په هندوستان کې د ښځو شمېر د نارینه و پرتله ډېر شوی دی.

یوه بل چارواکي بیا ویلي چې دا د حکومت لخوا د ښځو د وسمنولو په لړ کې د اقداماتو پایله ده.

هندوستان

Getty Images
په تېر کې د هند حکومت منلې وه چې په لوی لاس د نجونو د ضایع کولو په مخنیوي کې پاتې راغلی دی.

د رسنیو په رپوټونو کې دا د یوې لویې لاسته راوړنې او ډیموګرافیک په توګه ستایل شوی او یوه خبریال لیکلي چې هندوستان د پرمختللو هېوادونو لیګ ته وردننه شو.

خو کمپاین کوونکي وايي دا شمېرې څه نه زیاتوي او د حکومت ادعا بې ځایه بولي.

څیړونکی او فعال سبوجورج وايي په تېرو ۱۰۰ کلونو کې زموږ په سرشمېرنو کې د ښځو پرتله د نارینه و شمېر ډېر وو.

نوموړی وايي په ۲۰۱۱ کال کې د ترسره شوې سرشمېرنې له مخې د هرو ۱۰۰۰ نارینه و په مقابل کې ۹۴۰ تنه ښځې وې او د هرو ۱۰۰۰ نارینه ماشومانو په مقابل کې ۹۱۸ نجونې وې نو څنګه کېدای شي چې په لسو کلونو کې دومره لوی بدلون رامنځ ته شي.

هندوستان له ډېرې مودې راهیسې د داسې هېواد په توګه یادېږي چې د ښځو شمېر په کې د نارینو پرتله کم دی.

په هندوستان کې زامنو ته د لورګانو پرتله ترجیع په دې خاطر ورکول کېږي چې د ډېرو په ګومان نارینه بیچان کولای شي چې په زاړه عمر کې د خپلو میندو او پلرونو ساتنه او پالنه وکړي او نجونو میندې او پلرونه اړ دي چې د وادولو لپاره د ډېر لګښت جهیز د زوم کورنۍ ته ورکړي.

کمپاین کوونکي وايي د نجونو ضد دغه تعصب له امله له ۱۹۷۰ لسیزې راپدیخوا چې د مور په نس کې د ماشوم د جنس معلومول شوني شوي لسګونه میلیونه نجونې له زېږون دمخه په لوی لاس ضایع کړای شوې دي.

ښاغلي جورج وايي که په تېرو ۳۰ یا ۴۰ کلونو کې نجونې له زېږدو دمخه نه وای ضایع کړای شوې نو اوس به په رښتیا هم هندوستان کې د نارینه و پرتله د ښځو شمېر ډېر و.

د یادونې ده چې په تېر کې د هند حکومت منلې وه چې د نجونو د ضایع کولو په مخنیوي کې پاتې راغلی او پخواني لومړي وزیر من موهن سینګ د نجونو ضایع کول ملي شرم بللی و او د نجونو د ژغورنې غږ یې کړی و.

هند

Getty Images
هندوستان کې په ۲۰۱۱ کال کې د ترسره شوې سرشمېرنې له مخې د هرو ۱۰۰۰ نارینه وو په مقابل کې ۹۴۰ تنه ښځې وې.

دغه راز په ۲۰۱۴ کال کې واک ته له رسېدو وروسته د هندوستان اوسني لومړي وزیر نریندرا مودي هم له خلکو غوښتنه وکړه چې په وینا یې د خپلو لورګانو له وژولو لاس واخلي او یو کال وروسته یې یوه پروژه پیل کړه چې له مخې یې کورنۍ وکولای شي خپلې لورګانې وساتي او زده کړې پرې وکړي.

خو له دې اقداماتو سره سره ډېر بدلون ته سترګو کېږي او په وروستیو کلونو کې رپوټونه وو چې نوي زېږدلي نجونې پر سړکونو پرېښودل شوې، خښې کړای شوې او یا هم سیندونو او ویالو ته اچول شوې دي.

دغه راز رپوټونه وايي هندوستان کې اوس هم په غیرقانوني ډول د جنسي مسایلو د کلېنیکونو کاروبار ښه ګرم دی.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

پولیسو له ښځو سره د زور زیاتي پر ضد لاریوانوالو اوښکې بهوونکی ګاز کارولی

خپور شوی

په

(Last Updated On: ليندۍ ۵, ۱۴۰۰)
ترکیه کې د حکومت هغه ګام وغانده، چې له مخې یې ترکیه له ښځو سره د تاو تریخوالي مخنیوي له نړیواله تړونه وتلې

Getty Images
ترکیه کې د حکومت هغه ګام وغانده، چې له مخې یې ترکیه له ښځو سره د تاو تریخوالي مخنیوي له نړیواله تړونه وتلې

د نړۍ په لر او بر کې یو شمېر ښځو د جنسیت پر بنسټ د تاو تریخوالي ضد لاریونونه او مظاهرې کړې.

په ترکیه او مسکیکو کې بیا پولیسو د دې لاریونونو خپرولو لپاره اوښکې بهوونکی ګاز او لوګي خپروونکي بمونه کارولي.

د ترکیې په استانبول کې د لاریونیانو او پولیسو تر منځ تاوتریخوالی رامنځته شو.

مظاهره چیانو د حکومت هغه ګام وغانده، چې له مخې یې ترکیه له هغه نړیواله تړونه وتلې، چې موخه یې د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي کمونه ده.

د ترکیې استانبول په تقسیم میدان کې پولیس او مظاهره چیان لاس او ګرېوان شول.

د یادونې ده چې د ولسمشر رجب طیب اردوګان ځینې پلویان دا تړون د ترکیې له مذهبي ارزښتونو سره په ټکر کې بولي او خپله ولسمشر اردوګان هم ویلي، د ښځو ملاتړ برخه کې به له ځايي قوانینو ګټه واخیستل شي.

مکسیکو کې د لاریونوالو او پولیسو تر منځ اخ و ډب کې ۱۷ کسان ټپیان شوي

EPA
مکسیکو کې د لاریونوالو او پولیسو تر منځ اخ و ډب کې ۱۷ کسان ټپیان شوي

د رویټرز خبري اژانس په رپوټ کې د یوې لاریونوالې له قوله ویل شوي دي:

ښځې وژني، برالا یې وژني، موږ دا وضعیت نه منو.

د بشري حقونو ځايي فعالان وايي، د سږ کال له پیله تر اوسه ۳۴۵ ښځې وژل شوې دي.

بل لور مسکیکو سټي کې هم پولیسو د هغو ښځو مخه ونیوه، چې دې لړ کې یې لاریون کاوه.

په مکسیکو سټي کې دې لاریونوالو ښځو د ښځو وژنې بندولو غوښتنه کوله.

د بخښنې نړیواله ټولنه وايي، مسکیکو کې هره ورځ لږ تر لږه لس ښځې یا نجونې وژل کېږي.

د ځايي رسنیو په رپوټ کې ویل شوي، لاریونیانو پولیس په ډبرو وویشتل او د ۱۰ پولیسو په ګډون ۱۷ کسان ټپیان شول.

له ښځو سره د زور زیاتي پر ضد د لندن، پاریس او بارسلونا لارو کوڅو ته د مظاهرو او لاریونونو لپاره سلګونه کسان راوتلي وو.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

د بښنې نړیوال سازمان: نړیواله ټولنه باید د افغان د ښځو حقونو خوندیتوب ملاتړ وکړي

خپور شوی

په

(Last Updated On: ليندۍ ۴, ۱۴۰۰)
افغانستان

Getty Images

د بښنې نړیوال سازمان وايي، نړیواله ټولنه باید د اوږدې ژمنتیا لپاره په افغانستان کې د ښځو حقونو د خوندیتوب ملاتړ وکړي.

د ایمنسټي انټرنېشنل دغه غوښتنه د ۱۶ مشهورو افغان مېرمنو لاسته راوړنو ستایلو د نوي کمپاین له پیله مخکې په یوه رپوټ کې شوې ده.

د جنسیت پر بنسټ د تاوتریخوالي ضد کمپاین په مناسبت چې هر کال د نومبر پر ۲۵ مه پیلېږي، د بشري حقونو مدافع فعالانو پرېکړه کړې کمپاین کې د هغو افغان مېرمنو د ژوند کیسې وړاندې کړي چې تېرو ۲۰ کلونو کې له ستړو، ستونځو سره سره د ژوند په ډګر کې بریالۍ شوې دي.

دې بنسټ د یو شمېر دې ښځو له خولې خپل رپوټ کې ویلي چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته د کار، تعلیم، وینا او احتجاج کولو په برخه کې د ښځو حقونه ترپښو لاندې شوي دي او له تاوتریخوالي سره مخامخ دي.

په رپوټ کې ویل شوي، پر افغانستان د طالبانو ترواکمنېدو ورسته پر افغان ښځو سخت بندیزونه لګول شوي دي، د روغتیا او ځینو نورو برخو پرته په نورو سکتورونو کې ښځو ته ویل شوي چې کارونو ته ستنې نه شي.

رپوټ کې ویل شوي، د منځنیو ښونځیو او لیسو نجونې زده کونکې له تعلیمه بي برخه دي، ښځې له محرم پرته له کوره بهر د وتلواجازه نه لري او د جنسیتي توپیر له کبله لوړو زده کړو برخه کې د ښځو ونډه کمه شوې ده.

مجاهد

Reuters
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد د بښنې نړیوال سازمان دغه رپوټ بي بنسټه بللی

خو طالبانو د بښنې نړیوال سازمان دغه رپوټ بي بنسټه بللی او رد کړی یې دی. د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد بي بي سي ته وویل:

د تعلیم او روغتیا په برخه کې ښځینه فعالې دي. هغه خبرې بې بنسټه دي، چې ځینې مغرضې کړۍ وايي، ګواکې ښځې له کوره بهر نه شي تلای، د افغانستان په ښارونو کې ښځې ازادانه ګرځي، دا ډول پروپاګند د دښمنو کړیو کار دی، چې متاسفانه ځینې نړیوال سازمانونه یې د استدلال په توګه کاروي.

تېرو شلو کلونو کې د افغان ښځو حقونو په برخه کې پام وړ پرمختګونه شوی وو او څه باندې ۳،۳ میلیونه نجونو زده کړې کولې، خو اوس داسې اندېښنې شته چې د طالبانو په داسې سرپرست حکومت کې چې ټول غړي یې نارینه دي، ښايي د دې پرمختګونو مخه ډب شي.

پر افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو وروسته د افغان ښځو د حقونو خوندې کول د نړیوالو له خو ا د طالبانو حکومت رسمیت پیژندنې یو مهم شرط په توګه وړاندې شوی دی.

Continue Reading

Trending

آریانا نیوز: ټول حقونه خوندي دي