Connect with us

بی بی سی پښتو

افغانستان کې “هرو ۱۰ کې ۳ نجونې” د میاشتني عادت پر مهال له زدکړو پاتېږي

خپور شوی

 په

(Last Updated On: غبرګولى ۱۰, ۱۴۰۰)
افغانستان کې په هرو لسو کې درې نجونې، مانا دېرش سلنه د ښوونځیو زده کوونکې د میاشتني عادت پر مهال له ښوونځیو او زده کړو پاتې کېږي.

BBC
په هرو ۱۰ کې ۳ افغان نجونې د میاشتني عادت پر مهال له ښوونځیو او زدکړو پاتېږي.

د افغانستان پوهنې وزارت د نجونو په ټولو ښوونځیو کې د پاکو اوبو او مناسبو روغتیايي خدمتونو د برابرولو په اړه خبر ورکړی دی.

د دې چارې موخه د میاشتنۍ ناروغۍ پر مهال په ښوونځیو کې نجونو ته د سالم چاپېریال برابرول بلل شوي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د ماشومانو لپاره د وجهي صندوق یا یونسف استازی وايي، د دوی موندنې ښيي، پنځوس سلنه نجونې چې په لومړي ځل ناروغه کېږي په دې اړه هیڅ نه پوهېږي، له همدې کبله ښوونځي ته له تګ ډډه کوي.

د یونسف ارزونې ښيي ۳۰ سلنه نجونې د میاشتنۍ ناروغي پر مهال ښوونځي ته نه ځي.

اوس د افغانستان د پوهنې، روغتیا او کلیو پراختیا وزارتونه وايي، زدکوونکو نجونو ته د اسانتیاوو رامنځته کولو لپاره ګډ کار کوي.

په همدې حال کې یوه ډله نجونو د ټولنیزو رسنیو له لارې میاشتنۍ ناروغي ناوړه دود نه دی په نوم هڅې پیل کړې چې دې برخه کې نجونو ته پوهاوی ورکړي.

شکریه مشعل چې د دغې ډلې یوه غړې ده وايي، په افغانستان کې زیاتره نجونې په دې تړاو بحث شرم ګڼي، خو دغه ډله غواړي د پوهاوي له لارې دا دود مات کړي.

د دغو وزارتونو چارواکو په خبري غونډه کې وویل دوی به په دې برخه کې په ګډه کار وکړي، د مناسبو تشنابونو جوړول، د پاکو اوبو برابرول او د روغتیايي خدمتونو وړاندې کول د دغه پروګرام عمده برخې دي چې ټاکل شوې په ښوونځیو کې ترسره شي.

Continue Reading
Advertisement

بی بی سی پښتو

د پښتو ژبې پېژندل شوې لیکواله او شاعره زیتون بانو د ۸۳ کاله په عمر وفات شوه

خپور شوی

په

(Last Updated On: وږی ۲۴, ۱۴۰۰)

د پښتو ژبې مشهوره لیکواله، خبریاله او شاعره زیتون بانو د ۸۳ کالو په عمر د ورپېښې ناروغۍ له کبله پېښور کې وفات شوه. زیتون بانو د لیکوالۍ او شاعرۍ تر څنګ په پېښور راډیو کې د پروډیوسرې په توګه هم دنده درلوده او څه موده ښوونکې هم پاتې شوې وه.

زیتون بانو له کم عمرۍ د شعر لیکل پیل کړي وو او وروسته یې د نثر په برخه کې هم ډېر کار کړی او ګڼ شمېر لنډې کیسې، ناولونه او ډرامې یې لیکلې دي.

د پښتو ژبې ادیب او شاعر او د پېښور اسلامیه کالج پوهنتون د پښتو څانګې مشر اباسین یوسفزي د زیتون بانو د لیکوالۍ په هکله بي بي سي ته وویل:

“زیتون بانو د پښتو کیسې ته نوی رنګ ورکړ، په ځانګړې توګه ټولنیزو مسایلو او ښځینه مسایلو کې زیتون بانو داسې څه ویلي، چې دا خبرې مخکې زموږ په کیسو کې نه لیدل کېږي، پر همدې بنسټ موږ ویلای شو چې زیتون بانو یوه انقلابي لیکواله ده”.

ښاغلی یوسفزی وايي، زیتون بانو داسې مهال لیکوالي پیل کړه، چې ښځینه لیکوالو ته په زغرده خپله خبره کول خورا ګران کار و او له همدې کبله نوموړې په ادبي کړیو کې ډېره ستایل شوې ده.

نوموړی زیاتوي: “زیتون بانو په خپل وخت کې د لارې ډېر اغزي په خپل پړوني کې ټول کړل او د پښتنو مېرمنو لپاره یې د ادب او رسنیو په برخه کې لار هواره کړه”.

د زيتون بانو دغه پښتو اثار چاپ شوي دي: هنداره- لنډې کيسې، مات بنګړی- لنډې کيسې، ژوندي غمونه- لنډې کيسې، خوبونو- لنډې کيسې، زما ډايري- لنډې کيسې، نېزه وړی- لنډې کيسې، د شګلو مزل- په ټولنيزه کچه د ښځو ستونزې او داسې ځينې نور کتابونه هم شامل دي.

نوموړي د پښتو تر څنګ په اردو ژبه هم ليکوالي کړې ده.

زیتون بانو ته د ادبي خدمتونو له کبله پاکستان حکومت د (تمغه امتیاز) په نامه جایزه هم ورکړې.

د زیتون بانو جنازه به چارشنبه د پېښور ورسک روډ سیمه کې ادا کېږي.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

افغانو مېرمنو ‘د خپل کلتور او دودیزو کالیو په ملاتړ’ انلاین کمپاین پیل کړی

خپور شوی

په

(Last Updated On: وږی ۲۴, ۱۴۰۰)

تېره اوونۍ کابل کې د طالبانو لخوا د ښځو لپاره د یوې جوړې شوې غونډې انځورونو پر خواله رسنیو د افغان مېرمنو د کالیو او کلتور په اړه بحثونه را وپارول.

په دې انځورونو کې ښکاري چې لسګونه ښځې په یوه تالار کې راټولې دي، مخونه یې په تور نقاب او لاسونه یې دستکالو کې پټ دي او ان سترګې یې هم نه ښکاري.

پر خواله رسنیو یو شمېر کسانو د دې انځورونه په غبرګونه کې وویل، د دې ښځو لباس له افغاني کلتور او کالیو سره هېڅ تړاو نه لري او دا بهرنی کلتور دی چې پر افغانانو ور تپل کېږي.

ګڼ شمېر افغانو مېرمنو او نجونو د #DoNotTouchMyClothes او #AfghanistanCulture له هشټګونو سره دې کمپاین کې د خپلو رنګینو دودیزو کالیو تصویرونه خپاره کړي دي.

د بي بي سي خبریالې سودابه حیدري له یو شمېر هغو افغانو ښځو سره خبرې کړې چې دا کمپاین یې پیل کړی دی.

که په ګوګل لټون کې د (افغان دودیزو جامو) لټون وکړئ، بې شمېر رنګین افغان ښځینه کالیو تصویرونه مو مخې ته راځي، چې هر یو یې ځانګړې ښکلا لري.

د ورېښمو او زرتارو له ښایسته لاسي کار سره سره له کوچنیو هندارو ډک ګرېوانونه، لستوڼي، مټګلان او ښایسته اوبدل شوې لمنې وینو چې د اتڼ پر مهال یې ښکلا نوره برالا کېږي.

د افغانستان بېلا بېلو سیمو ښځو د خپلې سیمې دودیز کالي او ان ښایستوکې رنګینۍ خولۍ هم په دې تصویرونو کې ښکاره کړې دي.

دې کالیو ته ورته کالي په تېرو شلو کلونو کې افغان نجونو پوهنتونونو یا دفترونو ته د تلو پر مهال هم اغوستل، خو ځینو مواردو کې یې د دودیز پرتوګ پر ځای جینز پتلون هم اغوست یا یې ټیکري له ټول ځانه د تاوولو پر ځای یوازې پر سر او اوږو اغوستل.

بل لور په کابل کې د ښځو یوه لاریون تازه تصویرونه له دې حالت سره متضاد ښکاري. په دې لاریون کې ښځې داسې حال کې لیدل کېږي چې له سره تر پښو او لاسونو په تور رنګه عبایا کې پټې دي.

Afghan students listen to women speakers prior to a pro-Taliban rally outside the Shaheed Rabbani Education University in Kabul on 11 September 2021

EPA
د ېالبانو په پلوۍ یوه غونډه کې افغان ښځینه محصلینو تور رنګه عبایاوې اغوستې وې

د دې لاریون په یوه ویډیويي کليپ کې لاریون کوونکې ښځې وايي چې سینګار کوونکې او عصري جامې اغوستونکې ښځې “د مسلمانو افغان ښځو استازیتوب نه کوي”.

دوی دغه راز وايي: “موږ داسې حقوق نه غواړو چې د بهرنیانو دي او له شریعت سره په ټکر کې دي”.

بل لور ته د نړۍ په لر او بر کې مېشتو افغان ښځو په دې هکله چټک غبرګون څرګند کړ.

په افغانستان کې د امریکايي پوهنتون مخکینۍ پروفیسرې ډاکټر بهار جلالي د افغاني کتلور او کالیو په ملاتړ د کمپاین پیلولو په اړه ویلي: “اندېښنه مې دا ده چې د افغانستان پېژندګلوي او خپلواکي له خطر سره مخامخ دي”.

نوموړې په زرغون رنګه کالیو کې خپل تصویر خپور کړی او له نورو یې هم غوښتي چې خپل تصویرونه خپاره کړي او (د افغانستان رښتینې څېره وښيي.)

اغلې جلالي وايي، غواړي نړۍ ته وښيي چې د طالبانو په پلویتوب ترسره شوي لاریون کې د ښځو اغوستي کالي افغاني کلتور نه دی، د افغانانو پېژندګلوي نه ده.

د افغانستان هره برخه خپل دودیز کالي لري، خو یو څه چې د ټولو ګډ دود، دستور دی، په کالیو کې د هندارو، ځونډیو، او لاسي کار پریماني ده. دغه راز افغانې ښځې په دې هکله یوه خوله دي چې د دوی کالي د دوی پېژندګلوي ده.

په کالفورنیا کې مېشته افغان فعاله سپوږمۍ مسید په دې هکله لیکلي: “دا زموږ اصیلې جامې دي. افغانانې همداسې رنګین او عصري کالي اغوندي. توره بورقه هېڅکله د افغان کلتور برخه نه وه”.

https://twitter.com/spozhmey/status/1437022301069922305


اغلې مسېد زیاتوي: “له پېړیو راهیسې زموږ هېواد یو اسلامي مملکت و او زموږ اناګانو له خپل دود سره سم عصري کالي اغوستل.

دوی هېڅکله اودي (چادرۍ) یا عربي تور رنګه برقه نه ده اغوستې. زموږ دودیزې جامې زموږ د بډایه پنځه زره کلن تاریخ استازیتوب کوي، او پرې هر افغان ویاړي چې دوی څوک دي”.

افغان ښځو په کابل کې یوه غونډه کې له طالبانو د خپلو حقونو غوښتنه وکړه.

EPA
افغان ښځو په کابل کې یوه غونډه کې له طالبانو د خپلو حقونو غوښتنه وکړه.

بل لور ته د هېواد په ډېرو محافظه کاره ټولنو کې هم خلک وايي، د مخ پټولو نقاب یې نه په دود کې شامل دی او نه یې هم کله د خپلو ښځو پر مخ لیدلی.

۳۷ کلنه افغانه څېړونکې لیمه حلیمه د پیوند نومي سازمان، چې د ښځو پر مسایلو تمرکز لري، سره کار کوي.

نوموړې دې لړ کې وايي: “ما ځکه دا تصویر خپور کړ، چې موږ افغانې ښځې یو، موږ خپل کلتوري جامې په ویاړ سره اغوندو او موږ فکر کوو، چې زموږ پېژندګلوي یو ترهګره ډله نه شي تشریح کولای. زموږ کلتور تیاره نه دی، یوازې تور او سپین نه دی ـ دا رنګین دی او ښکلا لري، هنر پکې دی او پېژندګلوي لري”.


یوه بله افغان مېرمن اغلې احمد چې تېر شل کاله یې افغانستان کې فعالیت کړی وايي، ښځو د کالیو انتخاب په لړ کې حق درلود: “مور مې یو لوی ټیکری پرسراوه، ځینو بیا یو څه لنډ ټیکري اغوستل، خو ښځو د خپلو کالیو انتخاب حق درلود”.

نوموړې د طالبانو په پلویتوب لاریون ته په اشارې سره زیاتوي: “موږ افغانانې یو او موږ داسې هېڅ جامې نه دي لیدلي چې سترګې او لاسونه دي هم په تور رنګه ټوکر کې نغښتي وي، دا داسې ښکاري چې د همدې نندارې لپاره چمتو شوي کالي وو”.

پراګ مېشته افغانه خبریاله ملالۍ بشیر د دې ټویټر کمپاین یوه بله ګډونواله ده. دا هم په افغاني دودیزو کالیو کې غواړي “نړۍ ته د افغان کلتور ښکلا وښيي”.

اغلې بشیر وايي په خپل کلي کې یې (چې د کورنۍ امنیت خوندیتوب له کبله یې نوم نه یادېږي) هېڅکله نه تور رنګه او نه هم اودي (اسماني) رنګه بورقه لیدلې، بلکې ټولې ښځې دودیز کالي اغوندي.

نوموړې وايي: “دا وروستیو کې پر افغان ښځو فشار ډېر شوی چې یا داسې جامې واغوندي چې ټول ځان یې پکې پټ وي او یا له عام محضره پناه شي. ما خپل تصویر خپور کړ او هغه انځور مې خپور کړ، چې په دودیزو جامو کې افغان ښځې د اتڼ په حال کې په کې وینو”.

https://twitter.com/MalaliBashir/status/1382773687280140295


طالبان وايي، له شرعي قوانینو سره سم ښځې کولای شي زدکړې وکړي او کار وکړي، خو ځینې افغانې مېرمنې اندېښنه لري چې ښایي دا ډله د کالیو برخه کې سخت شرایط پلي کړ

ځینې افغان ښځو وار له مخه دغه ډول کالي اغوستي او (چادرۍ) بېرته دود شوې دي، چې کابل او ځینې نورو ښارونو کې ښځې پکې لیدل کېږي.

د طالبانو سرپرسته کابینه کې د لوړو زدکړو وزیر عبدالباقي حقاني وايي، پوهنتونونه به جلا – جلا شي او ښځینه محصلانې به لازمي ټیکري پر سروي، خو نوموړي په دې هکله جزیات نه دي ورکړي، چې د مخ پټولو شرط پکې شته او که نه.ي.

Continue Reading

بی بی سی پښتو

طالبان غور کې د یوې میندوارې پولیس افسرې په وژنه تورن شوي

خپور شوی

په

(Last Updated On: وږی ۲۰, ۱۴۰۰)

د افغانستان د غور ولایت مرکز فېرور کوه کې ځايي خلکو بي بي سي ته ویلي، طالبانو د شنبې ماسخوتن هلته د پولیسو یوه پخوانۍ افسره، چې میندواره هم وه، د خپل مېړه او اولادونو پر وړاندې وژلې ده.

رسنیو او کورنۍ یې د دې پخوانۍ پولیس افسرې نوم بانو نګار یاد کړی او وایي، پخوا یې د ښځو زندان کې دنده ترسره کوله.

خو طالبانو په دې قضیه کې ښکېلتیا رد کړې او وایي، په دې اړه پلټنې کوي. د دې ډلې یوه ویاند بي بي سي ته وویل، ښایي دا د شخصي دوښمنۍ قضیه وي.

دا پېښه داسې مهال کېږي چې افغانستان کې د ښځو د غږ ډبولو او پر دوی د محدودیتونو لګولو رپوټونه ترلاسه شوي.

خو د طالبانو ویاند وایي، دوی وار د مخه ټولو هغو کسانو ته عمومي عفوه اعلان کړې ده چې له پخواني حکومت سره یې دندې درلودې.

د پېښې په اړه لا ډېر تفصیلي جزئیات نشته، ځکه ځایي خلک له خبرو وېرېږي او په ډاډه زړه رسنیو سره نه غږېږي.

خو سرچینو بي بي سي ته ویلي چې طالب وسلوالو د شنبې ماسخوتن نګار تر وهلو ډبولو وروسته د هغې د کورنۍ پر وړانې وژلې ده.

د نوموړې کورنۍ رسنیو ته هغه انځورونه هم ورکړي چې پکې د کوټې پر دېوال وینه شیندلې او د نګار مړی پروت دی او سر ته په مرمۍ لګېدلې ده.

د پېښې یوه عیني شاهد رسنیو ته ویلي، د ورغلیو وسلوالو په ډله کې ځینو کسانو په عربي ژبه خبرې کولې.

د تاوتریخوالي رپوټونه

Women demonstrate for rights under the Taliban in Kabul, 4 September 2021

Getty Images
یو شمېر مېرمنو شنبه کابل کې دخپلو حقونو لپاره لاریون وکړ

طالبان د تېرې اګست میاشتې پر پنځلسمه نېټه پر کابل واکمن شول او له هماغه راهیسې هڅه کوي خپلو چارو او چلن کې نرمي وښیي، خو له دې سره سره بیا هم د افغانستان له ځینو برخو د تاوتریخوالي رپوټونه ترلاسه شوي.

د بشري حقونو ډلې تور لګوي چې په دې موده کې د غچ په نیت وژنې، د وګړو بندي کولو او د لږکیو وژنې ترسره شوې دي.

خو طالبانو دا تورونه رد کړي او بیا بیا ټینګار کوي چې د هېواد ټولو وګړو، او هغو کسانو ته چې د پخواني حکومت برخه وو یا یې دنده پکې ترسره کړې، عمومي عفوه اعلان شوې ده.

د شنبې پر ورځ طالبانو کابل کې د یو شمېر هغو ښځو د لاریون او احتجاج مخه ونیوه چې د خپلو حقونو غوښتلو په خاطر راوتلې وې.

د دې لاریون یو شمېر ګډونوالو تور پورې کړ چې طالب وسلوالو یې د مخنیوي لپاره اوښلن ګاز وکارولو.

Continue Reading

Trending

آریانا نیوز: ټول حقونه خوندي دي